«معانی عامه» از دیدگاه امام خمینی(س) و مصطفی خمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

2 استادیار گروه فلسفه دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

چکیده

چکیده: نظریة «وضع الفاظ برای معانی عامه»، طرحی نفیس در فهم واژگانی از قرآن و روایات است که حمل آن بر معانی ظاهریه امکان‌پذیر نیست. این نظریه، ضمن برخورداری از مزیت پایبندی به ظواهر، مانع سقوط در دامان تأویلات و مجازات ناروا می‌شود و می‌تواند معانی عالیه را بر الفاظ متعارف تحمیل کند. طرفداران این تفکر مدعی هستند که الفاظ برای معانی‌ گسترده‌تری از آنچه تصور می‌شود وضع شده‌اند. معانی نیز مانند جهان هستی، مراتب و لایه‌هایی زیرین دارد. در میان طرفداران این نظریه، امام خمینی تقریری قابل‌تأمل از آن ارائه کرده‌اند، اما در مقابل، مصطفی خمینی این نظریه را قبول ندارد و آن را طرحی ذوقی و بدون پشتوانة برهانی معرفی کرده که در خلط مسائل عرفانی و عرفی ریشه دارد. این جستار، به تبیین و نقد این دو دیدگاه پرداخته و بیان کرده است که هرچند تقریر امام خمینی از نظریة مذکور با چالش‌های جدی روبه‌روست، این امر، برخلاف نظر مصطفی خمینی هرگز به معنای سستی و ناراستی اصل نظریة روح معنا نیست.

کلیدواژه‌ها


آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین.‌ (1409 ق) کفایة‌الأصول، قم: موسسة آل البیت(ع)، چاپ اول.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1385) علل‌الشرائع، قم: کتاب‌فروشی داوری.
اردبیلی، سید عبدالغنی. (1381) تقریرات فلسفة امام خمینى، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول.
امام خمینى، سید روح‏ الله. (1375) تفسیر سوره حمد، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم.
امام خمینى، سید روح‏ الله. (1376) مصباح‌الهدایة إلی الخلافة و الولایة، با مقدمه سید جلال‌الدین آشتیانی،‌ تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ سوم.
امام خمینى، سید روح‏ الله. (1378) آداب الصلاة، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ هفتم.
امام خمینى، سید روح‏ الله. (1380) شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، قم: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ بیست‌و‌چهارم.
تهرانی، سید محمدحسین. (1418 ق) امام‌شناسی، قم: انتشارات علامه طباطبایی، ‌چاپ دوم.
خمینی، مصطفی. (الف 1418 ق) تفسیر القرآن الکریم، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول.
خمینی، مصطفی. (ب 1418 ق) تحریرات فی‌الأصول، قم: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول.
خویی، ابوالقاسم. (1422 ق) مصباح‌الأصول، تقریرات واعظ حسینی بهسودی، محمد سرور، قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخوئی‏، چاپ اول.
رشتی، حبیب‌الله بن محمدعلی. (بی‌تا)‌ بدائع‌الأفکار، قم: مؤسسة آل البیت(ع)، چاپ اول.
سبزواری، ملاهادی. (1360) التعلیقات علی الشواهد الربوبیه، با تصحیح و مقدمه سید جلال‌الدین آشتیانی، مشهد: المرکز الجامعی للنشر، چاپ دوم.
شهرستانی، محمد بن عبد الکریم. (1364) الملل و النحل، به تحقیق محمد بدران، قم: الشریف الرضی، چاپ سوم.
علامه طباطبایی، سید محمدحسین. (1417 ق) المیزان فی تفسیرالقرآن،‌ قم:‌ دفتر انتشارات اسلامی جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، چاپ پنجم.
علامه طباطبایی، سید محمدحسین (1427 ق)‌ تفسیر البیان فی الموافقة بین الحدیث و القرآن، به تحقیق اصغر ارادتی، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات. چاپ اول.
عبودیت، عبدالرسول. (1383) «تطابق عوالم»، معرفت فلسفی، سال اول، شمارة 3.
غزالی، ابو حامد محمد. (بی‌تا) إحیاء علوم‌الدین، به تحقیق عبدالرحیم بن حسین حافظ عراقی، بیروت: دارالکتاب العربی، چاپ اول.
غزالی، ابو حامد محمد (1409 ق) جواهرالقرآن، بیروت: دارالکتب العلمیه منشورات محمدعلی بیضون، چاپ اول.
فیض کاشانی، ملامحسن. (1415 ق) تفسیر الصافی، با مقدمه و تصحیح حسین اعلمی،‌ تهران:‌ انتشارات الصدر، چاپ دوم.
کاظمی خراسانی، محمد علی. (1376)‌ فوائدالاصول، تقریرات درس اصول میرزای نائینی، قم: جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، چاپ اول.
مجلسی، محمدباقر. (1403 ق)‌ بحارالأنوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول.
مصطفوی، حسن. (1430 ق) التحقیق فی کلمات القرآن‌الکریم،‌ بیروت - لندن - قاهره‌: دارالکتب‌العلمیه، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی، چاپ سوم.
مظفر، محمدرضا. (1375) أصول‌الفقه، قم:‌ اسماعیلیان، چاپ پنجم.
ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی. (1363) مفاتیح‌الغیب،‌ محمد خواجوی،‌ تهران: مؤسسة تحقیقات فرهنگی. چاپ اول.
ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی. (1366) تفسیر القرآن الکریم،‌ قم: بیدار، چاپ دوم.
ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی.  (1981) الحکمة‌المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت: دار احیاء التراث، چاپ سوم.
ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی.  (1417 ق)‌ الشواهد الربوبیة فی المناهج‌السلوکیه، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، چاپ اول.