بررسی فقهی کودکان سه والدی بر اساس نظرات امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 مدرس، گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، البرز، ایران.

چکیده

در سال‌های اخیر شاهد پیشرفت­ های شگرف در فناوری­ های تلقیح مصنوعی ازجمله روش انتقال میتوکندری هستیم. با کشف این روش می­توان از بروز بیماری­های میتوکندریایی جلوگیری نمود. در این روش، هسته تخمک مادر که حامل جهش­ های ژنوم میتوکندریایی است، جداشده و به تخمک بدون ژنوم هسته­ زن دیگری انتقال داده می­شود. کودکان حاصل از این روش با مشارکت سه والد پدید می­آیند. به همین دلیل در اصطلاح بین‌المللی به کودکان سه والدی شهرت یافته­ اند. به دلیل نوظهور بودن این پدیده هنوز پژوهشی در تحقیقات فقهی صورت نگرفته است. لذا در این مقاله، درصدد پاسخگویی به این سؤال هستیم که وضعیت فقهی کودکان سه والدی چیست؟ بدین منظور با روش توصیفی - تحلیلی در راستای پاسخ به این سؤال با در نظر گرفتن آرای امام خمینی، جواز آن را در ضمن شرایط و مبانی به‌کارگیری چنین فرآیندی اثبات نموده و در ادامه جهت شناسایی والدین کودکان سه والدی به تعیین نسب پدری و مادری پرداخته­ ایم.

کلیدواژه‌ها


  • آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1366) تصنیف غررالحکم و درر الکلم، تصحیح مهدی رجایی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، یک‌جلدی.
  • امام خمینی، سید روح‌الله. (1379) تحریرالوسیله، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، دوجلدی.
  • امام خمینی، سید روح‌الله. (الف 1392) رساله توضیح المسائل، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ هشتم.
  • امام خمینی، سید روح‌الله. (ب 1392) استفتائات، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • امام خمینی، سید روح‌الله. (1420 ق) الرسائل العشره، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ اول.
  • امام خمینی، سید روح‌الله. (1385) صحیفه امام (دوره 22 جلدی)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ چهارم.
  • انصاری، مرتضی. (1375) فرائد الاصول، قم: دهاقان، دوجلدی.
  • بابکی، محمد. (1393) تلقیح مصنوعی و احکام آن در آثار فقهی امام خمینی، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ اول، یک‌جلدی.
  • بحرانی، شیخ یوسف. (1369) حدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة، قم: مؤسسه نشر اسلامی، چاپ اول. بیست‌وپنج جلدی.
  • پژوهشکده ابن‌سینا. (1389) روش­های نوین تولیدمثل انسانی از دیدگاه فقه و حقوق (مجموعه مقالات)، تهران: سمت، پژوهشکده ابن‌سینا، چاپ سوم.
  • تقی پور، بهرام. (1396) «تجارت جنین در حقوق داخلی و بین‌المللی»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، شماره 4، صص 628-621.
  • جناتی، محمدابراهیم. (1367) منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی، تهران: کیهان، چاپ اول.
  • حر عاملی، محمد بن حسن. (1412 ق) وسائل الشیعه، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، سی‌جلدی.
  • حکیم، سید محسن. (1391) مستمسک العروةالوثقی، قم: مؤسسه دارالتفسیر، چهارده‌جلدی.
  • حکمت نیا، محمود. (1385) «مذاق شریعت»، حقوق اسلامی، شماره 9، صص 28-11.
  • خویی، ابوالقاسم. (1412 ق) مصباح الاصول، قم: مکتبة الداوری، دوجلدی.
  • رحمانی منشادی، حمید. (1387) «مشروعیت رحم جایگزین در اندیشه فقهی»، فصلنامه اخلاق پزشکی، شماره 3، صص 157-195.
  • رضانیا معلم، محمدرضا. (1383) باروری‌های پزشکی از دیدگاه فقه و حقوق، قم: بوستان کتاب، چاپ اول.
  • رضوان طلب، محمدرضا و تقی پور، بهرام و ملکی، مرضیه. (1399) «بررسی مشروعیت روش درمانی انتقال میتوکندری»، مجله علمی و پژوهشی پژوهش‌های فقهی، دوره 16، شماره 4، صص 734-707.
  • سیستانی، سید علی. (بی‌تا) قاعده لا ضرر و لا ضرار، قم: انتشارات مکتب آیت‌الله‌العظمی السید السیستانی، یک‌جلدی.
  • شهید ثانی، زین‌الدین. (1413 ق) مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام، قم: مؤسسة المعارف الاسلامیه، پانزده‌جلدی.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1365) تهذیب الاحکام، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ده‌جلدی.
  • طباطبایی، سید محمدحسین. (1393) المیزان، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیست‌جلدی.
  • طباطبایی، سید محمدحسین. (1402 ق) نهایة الحکمه، قم: دفتر نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
  • طریحی، فخرالدین. (1362) مجمع البحرین، تهران: مرتضوی، شش‌جلدی.
  • عباسی، محمود و پارسا، الهه. (1395) «وضعیت حقوقی جنین فریز شده»، فصلنامه حقوق پزشکی، شماره 36، صص 54-37.
  • عراقی، سید ضیاءالدین. (بی‌تا) نهایة الافکار، قم: نشر اسلامی، چهارجلدی.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهّر. (1372) تذکرة الفقها، قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، دوجلدی.
  • علیدوست، ابوالقاسم. (1381) فقه و عقل، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، یک‌جلدی.
  • علیشاهی، ابوالفضل. (1390) مفهوم و حجیت مذاق شریعت در فرآیند استنباط احکام فقهی، قم: بوستان کتاب، چاپ اول، یک‌جلدی.
  • کریمی، عباس و سحر کریمی. (1393) «تعارض بین مالیت بالفعل و شخصیت بالقوه جنین آزمایشگاهی»، فصلنامه حقوق پزشکی، شماره 30، صص 36-11.
  • کلینی، محمد بن یعقوب. (1365) الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، پانزده‌جلدی.
  • لطفی، اسدالله و صالح سعادت. (1390) «احکام حقوقی طفل حاصل از رحم جایگزین»، حقوق خصوصی، شماره 19، صص 195-169.
  • مجلسی، محمدباقر. (بی‌تا) بحارالانوار، بیروت: داراحیاء التراث العربی، چاپ اول، صد و ده‌جلدی.
  • محقق کرکی، علی بن حسین. (1414 ق) جامع المقاصد فی شرح الاسلام، قم: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث، سیزده‌جلدی.
  • مشکینی اردبیلی، علی. (1374) اصطلاحات الاصول، قم: الهادی، چاپ ششم، یک‌جلدی.
  • مظفر، محمدرضا. (1387) اصول فقه، بیروت: نشر دانش اسلامی، دوجلدی.
  • موسوی بجنوردی، سید محمد و معصومه محمد خانی. (1395) «بررسی وضعیت حقوقی کودک متولدشده از رحم جایگزین با رویکردی بر نظر امام خمینی (ره)»، پژوهشنامه متین، شماره 72، صص 74-47.
  • موسوی بجنوردی، میرزاحسن. (1419 ق) القواعد الفقهیه، تحقیق مهدی مهریزی و محمدحسین درایتی، قم: نشر هادی، چاپ اول، هفت‌جلدی.
  • نجفی، محمدحسن. (1981) جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت: داراحیاء التراث العربی، چهل‌وسه جلدی.
  • نوری، میرزا حسین. (1408 ق) مستدرک الوسائل،، قم: موسسه آل البیت لاحیاء التراث، 29 جلدی.