Matin Research Journal

Matin Research Journal

Fairness and Justice in Iranian Legislation System and Imam Khomeini's Judicial Approaches

Document Type : Original Article

Authors
1 Assistant Professor of Islamic Azad University, Islamshahr, Islamshahr, Iran.
2 Assistant Professor of Islamic Azad University, Tehran South Branch, Tehran, Iran.
Abstract
Fairness means paying attention to all aspects of the issue in issuance of a verdict that is expected to convince conscience and commonsense of the society and the individual. It is a sort of the consequence of general principles of law that softens rigidity of laws and rules. It is the theme of justice based on which the laws have been enacted for the protection of the rights of citizens in the Islamic Republic of Iran. In view of Imam Khomeini, fairness and justice constitute an important pillar of policymaking in governance. Its major requirement is using the capacity of rationality to prevent wrongdoings, to guide and reform the Islamic society. The basis of politics, then, is the observance of ethical codes such as fairness, justice, as well as rational tenets such as practical intellect. Enactment and enforcement of law based on fairness is the most effective factor for consolidation of the society and safeguarding the rights of the citizens. The most important evidences and applications of fairness in the realm of law and Imam Khomeini's sermons include involving juridical conscience in understanding and issuing verdicts, taking into account the necessities in legislation, etc., that have been discussed in this paper upon an analytical-applied method in a bid to propose a model to follow by the agents of the Iranian judicial system.
Keywords

ابدالی، مهرزاد. (1388) درآمدی بر فلسفه حقوق و نظریه های حقوقی، تهران: انتشارات مجد، چاپ اول.
- ارسطو. (1377) اخلاق نیکوماخوس، با ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: انتشارات فلسفه و فرهنگ.
- ــــــــــــــــــ . (1349) سیاست، با ترجمه حمید عنایت، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ دوم.
- افلاطون. (1353) جمهوری، با ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: چاپخانه خوشه، چاپ اول.
- امام خمینی، سید روح الله. (1420 ق)الرسائل العشرة، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره، چاپ اول.
- ــــــــــــــــــ . (1385) صحیفه امام (دوره 22 جلدی)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، چاپ چهارم.
- ــــــــــــــــــ . (1377) شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- امامی، سید حسن. (بی‌تا) حقوق مدنی، تهران: انتشارات اسلامیه، 6جلدی.
- انصاری، شیخ مرتضی بن محمد امین. (1374) کتاب المکاسب، قم: انتشارات دهاقانی.
- پاشا صالح، علی. (1348) سرگذشت قانون، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.
- پژوهشکده تحقیقات اسلامی.(1386) فرهنگ شیعه، قم: انتشارات زمزم هدایت، چاپ دوم.
- جزایری، سید حمید و محمد عشایری منفرد. (زمستان1390) «قلمرو مصلحت و عدالت در تزاحم احکام و حقوق زنان»، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات راهبردی زنان، سال چهاردهم، شماره 54.
- جعفری، محمدتقی. (1376) ترجمه و شرح نهجالبلاغه، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ هفتم.
- جعفری لنگرودی، محمد جعفر. (1384) ترمینولوژی حقوق، تهران: انتشارات گنج دانش.
- جمعى از مؤلفان. (بی‌تا) مجله فقه اهلبیت علیهمالسلام (فارسى)، قم: مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
- جوهری، اسماعیل بن حمّاد. (1376 ق) الصحاح (تاج اللغة و صحاح العربیة)، باتصحیح احمد عبدالغفور عطار، بیروت: دار العلم للملائین، چاپ اول.
- حسینی تهرانی، سید محمدحسین. (1426 ق) امام شناسی، مشهد: انتشارات علامه طباطبایی، چاپ سوم، 18 جلدی.
- خسرو پناه، عبدالحسین. (1382) گستره شریعت، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، پژوهشکده فرهنگ و معارف، چاپ اول.
- خویى، سید ابوالقاسم. (1418ق) التنقیح فی شرح العروة الوثقى، تحت اشراف جناب آقاى لطفى، قم: چاپ اول.
- دهخدا، علی‌اکبر. (1372) لغتنامه دهخدا، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
- راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412ق‌) مفردات ألفاظ القرآن، با تحقیق و تصحیح صفوان عدنان داودى‌، لبنان - سوریه: دار العلم - الدار الشامیة‌، چاپ اول‌، یک‌جلدی.
- راولز، جان. (1383) عدالت بهمثابه اتصاف، ترجمه: عرفان ثابتی، تهران، انتشارات ققنوس.
- رضاییان، علی. (3931) انتظار عدالت و عدالت در سازمان (مدیریت رفتار سازمانی پیشرفته)، تهران: انتشارات سمت، چاپ هفتم.
- رنه، داوید. (1378) نظامهای بزرگ حقوقی معاصر، ترجمه: حسین صفایی، محمد آشوری و عزت‌الله عراقی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چاپ چهارم.
- روزنامه رسمی (مصوب شماره 17375- 29/07/1383).
- سبحانی، محمدجعفر. (1412 ق) الالهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل، قم: المرکز للعالمی للدراسات الاسلامیة، چاپ سوم، 4 جلدی.
- شاقول، یوسف و میثم سفید خوش. (تابستان 1389) «تحلیل‌های نقادانه روش نظریه راولز»، فصلنامه حکمت و فلسفه، سال ششم، شماره دوم.
- شبّر، سید عبدالله. (1380) کتاب الأخلاق، با ترجمه محمدرضا جباران، قم: انتشارات هجرت، چاپ ششم.
- شفیعی سروستانی، ابراهیم. (1381) فقه و قانونگذاری، قم: انتشارات سپهر، چاپ اول.
- شهابی، علی‌اکبر. (1374) «مصالح فردی و اجتماعی»، متون فقه پژوهی، قم: کنگره فقه و زمان و مکان، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (1413 ق) من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم، 4 جلدی.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1414 ق) امالی، قم: دار الثقافة، چاپ اول، یک‌جلدی.
- ــــــــــــــــــ . (7831) المبسوط فی فقه الإمامیه، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چاپ سوم.
- شیخ مفید، محمد بن نعمان. (1410 ق) المقنعة، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، یک‌جلدی.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1417 ق)المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن. (1381) الاحتجاج، ترجمه آیت‌الله جعفری، تهران، انتشارات اسلامیه، چاپ اول.
- عرفانی، محمود. (1393) حقوق تطبیقی نظامهای حقوقی معاصر در فرانسه، آلمان، ایتالیا و...، تهران: انتشارات جنگل، چاپ هجدهم.
- عسکری، ابوالهلال حسن بن عبدالله. (1353) الفروق اللغویه، قم: مکتبه بصیرتی، یک‌جلدی.
- علامه حلی، حسن بن یوسف (1423 ق) الالفین، قم: المؤسسة الاسلامیة، چاپ اول، 2 جلدی.
- ــــــــــــــــــ . (1418 ق) قواعد الاحکام فی شرح شرایع الاسلام، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 3 جلدی.
- علیشاهی قلعه‌جوقی، ابوالفضل و حسین ناصری‌مقدم.(0931) «چیستی و کارکرد های مذاق شریعت»،  فصلنامه علمی پژوهشی فقه و اصول، شماره 68، صص 751-391.
- غزالی، ابو حامد محمد بن محمد. (بی‌تا) احیاء علومالدین، بیروت: دار الکتب العربیه.
- فانی کشمیری، محسن. (۱۴۰۲ ق) اخلاق عالمآرا(اخلاق محسنی)، اسلام‌آباد: انتشارات مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
- فراهیدی، خلیل بن احمد. (‏1409 ق‏) کتاب العین، قم:‏ نشر هجرت، چاپ دوم، 9 جلدی.
- فصیحی، محمد عارف.(پاییز 1386) «بررسی رابطه اخلاق و سیاست در اندیشه سیاسی امام محمد غزالی و امام خمینی(ره)»، فصلنامه کوثر معارف، سال سوم، شماره سوم.
- فیض الاسلام، علی‌نقی. (1249) ترجمه و شرح نهجالبلاغه، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، چاپ سنگی، چاپ خانه سپهر.
- فیض کاشانی، ملا محسن. (1378) ترجمةالحقائق، تهران: مدرسه عالی شهید مطهری.
- ــــــــــــــــــ . (1425ق) الشافی فی العقائد و الاخلاق، تهران: دار نشر اللوح المحفوظ، چاپ اول، دوجلدی.
- فیّومی، احمدبن محمد. (1347ق)المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، مصر: نشر محمدعلی صبیح و اولاده.
- قانون اساسی ایران.
- قانون مجازات اسلامی ایران.
- قانون مدنی ایران.
- کاتوزیان، امیر ناصر. (1377) فلسفه حقوق، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، سه‌جلدی.
- ــــــــــــــــــ . (1392) مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ هشتادوشش.
- ــــــــــــــــــ . (1393) فلسفه حقوق، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم.
- کرمانی، ناظم الاسلام. (1384) تاریخ بیداری ایرانیان، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ هفتم.
- کسروی، احمد. (1383) تاریخ مشروطه ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ بیستم.
- کلینى، محمد بن یعقوب‌. (1407ق‌) الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیه‌، 5 جلدی.
- گلدوزیان، ایرج. (1387) محشای قانون مجازات اسلامی، تهران: انتشارات مجمع علمی و فرهنگی مجد، چاپ نهم.
- مبلّغی، احمد. (بهار 9731) «وجدان فقهی و راه های انضباط بخشی به آن»، فصلنامه علمی پژوهشی فقه اهل بیت، شماره 12، صص07-801.
- مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1410ق) بحارالانوار الجامعة لِدُرَرِ اخبار الائمّة الاطهار، بیروت: مؤسسة الطبع و النشر، چاپ اول، 110 جلدی.
- محقق داماد، سید مصطفی. (1388) قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چهارجلدی.
- مرتضی زبیدی، محمد بن محمد. (1414 ق) تاج العروس، با تصحیح علی شیری، بیروت: دارالفکر للطباعة،  چاپ اول.
- مرعشى شوشترى، سید محمدحسن. (1427ق) دیدگاههاى نو در حقوق، تهران: نشر میزان، چاپ دوم.
- مصطفوى، سید محمدکاظم. (1421ق‌) القواعد الفقهیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، چاپ چهارم‌، یک‌جلدی.
- ملک افضلی، محسن. (1386) «جایگاه تشخیص مصلحت نظام در فرآیند قانون‌گذاری»، فصلنامه حکومت اسلامی، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، سال دوازدهم، شماره 44.
- موسوی خلخالی، سید محمدمهدی. (1422ق) حاکمیت در اسلام، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
- نجفی، محمدحسن. (1429 ق) جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، قم: مؤسسة النشرالاسلامی.
- نظرپور، مهدی. (1389) آشنایی با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، قم: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، معاونت پژوهشی دانشگاه معارف اسلامی، دفتر نشر معارف.