پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

شرط «رضایت اکثریت» در تشکیل حکومت و استمرار آن از دیدگاه امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 .استادیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
چکیده
یکی از مسائل مهم فقه سیاسی، مسئله اشتراط رضایت اکثریت در تصدی منصب ولایت عامه برای فقیه جامع‌الشرایط است. تحقیق حاضر با رجوع به بیانات و مکتوبات امام خمینی به‌عنوان نظریه‌پرداز و بنیان‌گذار حکومت دینی در ایران، این مسئله مهم را موردبررسی قرار داده است. پرسش اصلی این است که از دیدگاه امام خمینی رضایت اکثریت مردم چه نقشی در مشروعیت‌بخشی به حکومت فقیه جامع‌الشرایط و استمرار آن دارد؟ مفاد برخی نظریات این است که اگر فقیه عادل با حمایت و همکاری گروه‌هایی از مردم که در اقلیت هستند بتواند تشکیل حکومت دهد، موظف به اقدام عملی است؛ اما تحلیل داده‌های گردآوری‌شده در این تحقیق نشان داد که از دیدگاه امام خمینی رضایت اکثریت مردم اگرچه در ثبوت ولایت عامه تأثیری ندارد، لکن شرط شرعی و عقلی برای تولّی منصب ولایت است و فقیه عادل، اگرچه واجد شرایط حکمرانی باشد، نمی‌تواند بدون کسب رضایت اکثریت مطلق بر آنان حکومت کند. «اتکای حکومت به آرای عمومی»، «حق تعیین سرنوشت مردم»، «توجه به رأی اکثریت» و «نفی حکومت مبتنی بر زور» چهار محور مهم در بیانات امام خمینی دربارۀ نقش مردم است که آشکارا حکمرانی ولی فقیه را مقید و مشروط به کسب رضایت اکثریت می‌نماید. داده‌های این تحقیق به شیوه کتابخانه‌ای و با محوریت متن صحیفه امام گرداوری شده و به شیوه تحلیل محتوا موردبررسی قرارگرفته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • ارسطا، محمدجواد (1379). اهتمام به آرای عمومی و دید مردم از نگاه علی (ع). فصلنامه حکومت اسلامی، 5(17)، 110 ـ 126. https://ensani.ir/fa/article/81828
  • ارسطا، محمدجواد (1384). مردم و تشکیل حکومت اسلامی. فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی،1 (2)، 114 ـ 85. https://ensani.ir/file/download/article/20120327155744-4017-19.pdf
  • امام خمینی، سید روح‌الله (1327). کشف اسرار. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه، چاپ سوم.
  • امام خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • بشیریه، حسین (1381). درس‌های دموکراسی برای همه. تهران: نگاه معاصر، چاپ دوم.
  • بهداروند، محمدمهدی (1380). جایگاه مردم در حکومت دینی. فصلنامه حکومت اسلامی. 6(19)، 203-210. https://ensani.ir/fa/article/81991
  • جوادی آملی، عبدالله (1379). ولایت‌فقیه؛ ولایت فقاهت و عدالت. قم: اسراء، چاپ دوم.
  • حیدری، احمد (1379). ولایت‌فقیه؛ ولایت الهی مردم. فصلنامه حکومت اسلامی، 5(15)، 182 ـ 212. https://ensani.ir/fa/article/83893
  • دوگان، ماتیه (1374). سنجش مفهوم مشروعیت و اعتماد. ترجمه پرویز پیران، اطلاعات سیاسی و اقتصادی،10 (98-97)، 4-10. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/93485
  • فروند، ژول ین (1368). جامعه‌شناسی ماکس وبر. ترجمه عبدالحسین نیک گهر، تهران: نشر رایزن.
  • فتحی، یوسف (1402). بررسی مؤلفه‌های جمهوریت با تأکید بر صحیفه امام به روش تحلیل مضمونی. پژوهشنامه متین، 25(101)، 31 ـ 63. doi: 22034/matin.2023.357496.2086
  • منتظری، حسینعلی (1409 ق). دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة. قم: نشر تفکر، چاپ دوم.
  • موحدیان، میلاد و افتخاری، اصغر (1398). عوامل مؤثر در مشروعیت حکومت ولایت‌فقیه از منظر امام خمینی. فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 8(30)، 209 ـ 231. dor:1001.1.23222573.1398.8.30.10.4
  • نوبهار، رحیم و متقی، سید محمدرضا (1402). جمهوریت و الزامات شکلی و محتوایی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران. پژوهشنامه متین، 25(100)، 113 ـ 143. doi: 22034/matin.2022.282777.1872
  • ورعی، سید جواد (1387). نقش مردم در مشروعیت حاکمیت. فصلنامه حکومت اسلامی، 13(49)، 141 ـ 168. https://ensani.ir/file/download/article/20120329151844-5049-19.pdf
  • هاشمی، سید محمد (1387). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران: حاکمیت و نهادهای سیاسی. تهران: میزان، چاپ بیستم.
  • هلد، دیوید (1369). مدل‌های دموکراسی. ترجمه عباس مخبر، تهران: روشنگران.