پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

مضمون «وحدت» در اشعار جامی و عطار و بازتاب آن در اشعار امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
غالب شاعران عارف، نظیر عطار و جامی در آثار خود از تمثیل برای بیان و تأثیرگذاری بیشتر مفاهیم پیچیده عرفانی بهره می‌بردند، این مفاهیم عرفانی در آثار شاعران اعصار بعد، آشکارا و بدون نیاز به زبان تمثیل بیان شد. پژوهش حاضر، با روش توصیفی و تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، مضمون «وحدت» در اشعار جامی و عطار را با دو مکتب عرفانی متفاوت مورد بررسی قرار داده و سپس به مضمون «وحدت» در اشعار و اندیشه‌های عرفانی امام خمینی پرداخته است. نتایج تحقیق نشان داد که هر دو شاعر، ضمن وحدت رویه، برای ارائه مفاهیم عرفانی و دستیابی به مضمون «وحدت» نوعی وحدت را تبیین می‌کنند که در نتیجه رسیدن به غایت سیره عرفانی، یعنی «فناء فی الله» حاصل می‌شود و مرحله رسیدن به آن، «فناء بالله» است. همین نوع نگاه در خصوص «وحدت وجود» در آثار و اندیشه‌های امام خمینی بازتاب آشکاری یافته است و ایشان نظریه وحدت وجود را در مرکز عرفان نظری و نظریه وحدت شهود را در قلب عرفان عملی قرار داده‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- اسفندیار، محمود رضا و ترکاشوند، علی­اصغر (1394). وحدت و کثرت وجود در اندیشه ابن‌عربی و امام خمینی (س). پژوهشنامه متین، 17(69)، 52-39. 20.1001.1.24236462.1394.17.69.3.1: dor
- افراسیاب پور، علی­اکبر و کاشانیها، زهرا (1396). جایگاه وحدت وجود در عرفان جامی. مجله عرفان اسلامی، 14(53)، 121-105.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1381). مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1382). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ بیست و هفتم.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1391). شرح دعای سحر (ترجمه فارسی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ سوم.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1393). دیوان امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ پنجم.
- تبریزی، شمس­الدین محمد بن علی بن ملک‌داد (1349). مقالات. به تصحیح و تحشیه و مقدمۀ احمد خوشنویس، مؤسسۀ مطبوعاتی عطایی.
- جامی، نورالدین عبدالرحمن (1375). هفت‌اورنگ. تصحیح مرتضی مدرس گیلانی، تهران: انتشارات مهتاب، چاپ نهم.
- حافظ، شمس‌الدین محمد (1374). دیوان اشعار، تصحیح و مقدمه حسین الهی قمشه­ای، تهران: انتشارات سروش.
-حکیما، فاطمه و محسنی، ناصر (1396). بررسی تطبیقی وحدت عرفانی در اندیشه­های عطار نیشابوری و ابن­عربی. ادبیات تطبیقی، 9(17)، 39-21. doi: 10.22103/jcl.2018.1953
- دشتی، علی (1384). پردۀ پندار و دیار صوفیان، تهران: انتشارات زوّار.
- رادفر، ابوالقاسم و غلامی شعبانی، شفق (1391). از سیمرغ قاف تا خداوندگار دژ درون بررسی تطبیقی ساختار و محتوای منطق­الطیر و دژ درون. ادبیات تطبیقی، 3(6)، 74-55. 10.22103/jcl.2012.241: doi
- رجا، عبدالغفور (1997). عرفان جامی. لندن: انجمن فرهنگی کهکشان.
- ریتر، هلموت (1374). دریای جان. ترجمۀ عباس زریاب خویی و مهرآفاق بایوردی، تهران: الهدی.
- زرین­کوب، عبدالحسین (1374). با کاروان حلّه. تهران: سخن.
- زمانی، کریم (1382). شرح جامع مثنوی. تهران: اطلاعات، چاپ دوازدهم.
- شکیب، قاضی نعمت‌الله (1374). به‌سوی سیمرغ. تهران: سکه.
- صیادکوه، اکبر و انور بجارزهی، محمد (1395). چندوچون نظریه وحدت وجود در هفت­اورنگ. فصلنامه عرفان اسلامی، 12(47)، 76-55.
- طایفی، شیرزاد (1396). نمودهای عرفان عملی و وحدت شهود در دیوان عطار نیشابوری. نشریه ادب فارسی، 7(2)، 100-81. https://doi.org/10.22059/jpl.2018.239249.994
- عطار، محمد بن ابراهیم (1385). منطق‌الطیر. تصحیح احمد خاتمی. تهران: سروش.
- عطار، محمد بن ابراهیم (1368). دیوان عطار. اهتمام و تصحیح تقی تفضلی. تهران: علمی فرهنگی، چاپ پنجم.
- فروزانفر، بدیع‌الزمان (1386). شرح مثنوی شریف. تهران: زوّار.
- کاشانی، عزالدین محمود (1389). کشف الوجوه الغر لمعانی نظم الدر. تصحیح و تحقیق محمد بهجت، قم: آیت اشراق.
- گوهرین، سید صادق (1368). شرح اصطلاحات تصوّف. تهران: زوّار، چاپ اول.
- مصطفوی، نفیسه و زکی، نیّر (1392). مرتبه احدیت نقطه عطف عرفان امام خمینی و ابن عربی. پژوهشنامه متین، 15(61)، 73-59.
- ندری ابیانه، فرشته (1382). وحدت وجود از دیدگاه امام خمینی (ره). پژوهشنامه متین، 5(18)، 192-157. https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_207818.html
- هاشمی‌نژاد، قاسم (1388). رساله در تعریف، تبیین و طبقه‌بندی قصه‌های عرفانی. تهران: هرمس.