این پژوهش با هدف تحلیل گفتمان انتقادی مفهوم «منفعت عمومی» در اندیشه میرزا ملکم خان و بازتاب آن در روزنامه «قانون»، به بررسی نحوه صورتبندی این مفهوم در تقابل با گفتمان استبداد قاجاری و تلاش برای ایجاد نظامی قانونمحور میپردازد. با تکیه بر روش تحلیل گفتمان فرکلاف و نظریه بازیهای زبانی ویتگنشتاین، پژوهش نشان میدهد که ملکم خان با پیوند مفاهیمی چون «قانون» و «منفعت عمومی» به سنت اسلامی، کوشید گفتمانی نوین را در نقد ساختارهای حکومتی و ترویج عدالت اجتماعی ایجاد کند. یافتهها حاکی از آن است که منفعت عمومی در اندیشه ملکم خان، نه دالی ثابت، بلکه سازهای گفتمانی است که در تعامل با قدرت و مقتضیات تاریخی بازتعریف میشود. او با تلفیق منابع فکری اسلامی و غربی، میان شریعت و قانون پیوند ایجاد کرد و از این طریق، مشروعیت دینی نهادهای مدرن حکمرانی را تقویت نمود. نتیجه پژوهش نشان میدهد که تأسیس «شورای کبری» بهعنوان نهادی مشورتی، تجلی تلاش ملکم خان برای تحقق منفعت عمومی از طریق تفکیک قوا، گفتوگوی نخبگان و تلفیق اصول شرعی با سازوکارهای قانونی بود. این رویکرد نهتنها گسستی از گفتمان شاهمحور را نمایان ساخت، بلکه پلی میان سنت و مدرنیته ایجاد کرد و در شکلگیری ذهنیت اصلاحطلبانه مشروطهخواهان نقشی محوری داشت.
