پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

بررسی شناخت نفس و کارکردهای آن از دیدگاه امام خمینی (ره) (مطالعه‌ای کیفی مبتنی بر نظریه داده بنیاد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه حضرت آیت الله العظمی بروجردی (ره)، بروجرد، ایران، (نویسنده مسئول)
چکیده
شناخت نفس و چگونگی کارکرد آن همواره مورد توجه متفکران علوم انسانی به‌خصوص رشته‌های حکمی و فلسفی بوده است. تحلیل کیفی شناخت نفس و کارکردهای آن ازنظر امام خمینی مبتنی بر نظریه داده بنیاد پژوهش حاضر را شکل داده است. جامعه آماری شامل کلیه منابع اعم از کتاب‌ها، سخنرانی‌ها، متون و نامه‌های امام بوده است. نمونه آماری موردمطالعه 62 متن و پاراگراف از منابع مرتبط با شناخت نفس از دیدگاه امام است که به شیوۀ هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق تحلیل متن و در قالب مدل مفهومی شامل: شرایط علّی؛ عوامل محوری؛ راهبردها؛ بستر حاکم؛ عوامل مداخله‌گر، تسهیل‌گرها و بازدارنده‌ها (موانع) و درنهایت پیامدها (نتایج شناخت نفس) ارائه شد. یافته‌ها نشان داد سبک زندگی منطبق بر پیام وحی و برنامه فطرت، رجوع از علم حصولی به علم حضوری و تزکیه نفس منجر به شناخت نفس خواهد شد. در اثر اتصال رابطه بین معرفت نفس و معرفت پروردگار، استعدادهای بالقوه در فطرت انسان به فعلیت خواهند رسید؛ و لذا نفس ناطقه احراز و تمام قوای نفس ازجمله وهم و غضب و شهوت تسلیم عقل سلیم و انبیا شده و به جنود رحمانی تبدیل خواهند شد و درنهایت مقام خلیفةاللهی و سعادت ابدی حاصل خواهد شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1375). النفس من کتاب الشفاء. تحقیق حسن‌زاده آملی، قم: مرکز النشر التابع المکتب الاعلام الاسلامی.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1366). رسالة الحدود. ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران: انتشارات سروش.
- احدی، حسن و بنی‌جمالی، شکوه السادات (1371). علم النفس از دیدگاه دانشمندان اسلامی و تطبیق آن با روانشناسی جدید. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، چاپ پنجم.
- ارسطو (1369). دربارۀ نفس. ترجمه علیمراد داودی، تهران: انتشارات حکمت، چاپ سوم.
- اردبیلی، سید عبدالغنی (1381). تقریرات فلسفه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-اقبال، حدیث (1397). تبیین خاستگاه‌های شناختی و ترسیم مدل ذهنی گروه تروریستی داعش. پژوهش‌های راهبردی سیاست، 7(24)، 245- 275.   Doi:10.22054/qpss.2018.192081546
- امام خمینی، سید روح‌الله (1380). آداب الصلوة (آداب نماز). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ دهم.
- امام خمینی، سید روح‌الله (الف 1382). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (ب 1382). شرح چهل حدیث (اربعین حدیث). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی،
چاپ بیست و چهارم.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1386). مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س).
- امام خمینی، سید روح‌الله (1395). ترجمه مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة. مترجم حسین مستوفی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س).
- امام خمینی، سید روح‌الله (1383). جهاد اکبر یا مبارزه با نفس. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س).
- جوادی آملی، عبدالله (1387). آوای توحید. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ هفتم.
- خوشکلام، نرگس (1397). مطالعه کیفی درک زوجین از تأثیر شبکه اجتماعی تلگرام بر روابط عاطفی (مطالعه موردی: زوجین 40-15 سال شهرستان بروجرد). پایان‌نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی، بروجرد: دانشگاه حضرت آیت‌الله بروجردی، دانشکده علوم انسانی.
- رجبی، حدیث (1400). تحلیل وجود شناختی کیفیت تأثیر دعا بر هستی با رویکرد تطبیقی بر نظریات امام خمینی. پژوهشنامه متین، 23(92)، 67-89.doi: 10.22034/MATIN.2022.167862.1351
 - ریاضی هروی، شیدا و شمشیری، بابک (1392). بررسی مفهوم خودشناسی از نگاه اسلام و استنتاج اهداف و روش‌های تربیتی آن. ماهنامه معرفت، 22(8)، پیاپی 191، 58-45. https://ensani.ir/file/download/article/20150617145215-9723-300.pdf
- رودگر، محمدجواد (1397). ولایت عرفانی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه‌الله. پرتال امام خمینی.khomeini.ir http://www.imam-
 شفیعی مازندرانی، سید محمد (1376). پرتوی از مبانی تربیتی - عرفانی امام خمینی. قم: دفتر انتشارات اسلامی (وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم).
- طالب‌زاده، سید مجید و میرزایی، علیرضا (1390). چگونگی گذر از خودشناسی به خداشناسی از دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبایی. انسان پژوهی دینی، 8 (25)، 89-115. https://raj.smc.ac.ir/article_2295.html
- علی پور، فاطمه (1399). تبیین امام خمینی از تکامل نفس گنهکاران بر مبنای حکمت متعالیه. پژوهشنامه متین، 22(89)، 85- 103.  doi:10.22034/MATIN.2021.131734
 - کاستلز، مانوئل (1397). شبکه‌های خشم و امید. ترجمه مجتبی قلی پور، تهران: نشر مرکز، چاپ پنجم.
- محمد پور، احمد (1388). تحلیل داده‌های کیفی: رویه‌ها و مدل‌ها. مجله انسان‌شناسی (نامه انسان‌شناسی)، دوره 7(10)، 160-127. https://www.sid.ir/paper/66346/fa
- مقدادیان، عادل و صادقی، مسعود (1399). طمأنینه در نگاه عرفانی امام خمینی. پژوهشنامه متین، 22(89)، 131-15410.22034/MATIN.2021.131736 doi: