راهنمای استفاده از هوش مصنوعی و مدلهای زبانی در تهیۀ مقالات
پژوهشنامه متین
چرا این راهنما را نوشتیم؟
هوش مصنوعی و مدلهای زبانی پیشرفته امروز به ابزارهایی توانمند در حوزه علم و پژوهش تبدیلشدهاند. این فناوریها با توانایی پردازش زبان طبیعی، تحلیل دادهها و تولید محتوا، میتوانند فرآیند نگارش مقالات علمی را سریعتر و بهتر کنند.
پژوهشنامه متین از این فناوریها استقبال میکند؛ اما با یک شرط مهم: هوش مصنوعی باید مکمل خلاقیت و تخصص پژوهشگر باشد، نه جایگزین آن. مسئولیت نهایی صحت و اصالت مقاله، همیشه بر عهده نویسنده است.
این راهنما تدوینشده تا به شما کمک کند از مزایای هوش مصنوعی بهره ببرید، بدون اینکه به اصالت و کیفیت علمی مقاله آسیبی وارد شود.
1. هوش مصنوعی بهعنوان دستیار پژوهشی و ابزار ویرایش
میتوانید از مدلهای هوش مصنوعی برای بهبود کیفیت زبانی و نگارشی مقاله استفاده کنید. این ابزارها در موارد زیر کاربرد دارد:
2. تولید دادهها و نتایج پژوهشی؛ قلمروی اختصاصی پژوهشگر
تولید دادههای پژوهشی و انجام تحلیلهای اصیل علمی بهطور کامل و با روشهای علمی معتبر باید بهوسیلۀ خود پژوهشگران انجام شود. بنابراین:
3. شفافیت؛ اصل غیرقابلگذشت
اگر در تهیه مقاله از هوش مصنوعی استفاده کردهاید، لطفاً در بخش «قدردانی» یا بخشی جداگانه با عنوان «استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی» به این موضوع اشارهکنید.
این شفافسازی به خوانندگان کمک میکند بدانند هوش مصنوعی در کدام جنبهها به مقاله کمک کرده است و همزمان اصول شفافیت علمی حفظ میشود. برای مثال، میتوانید توضیح دهید که از هوش مصنوعی برای ویرایش زبانی، اصلاح نگارشی یا ساختاربندی مقاله استفاده کردهاید و بخشهای بهبودیافته را مختصراً معرفی کنید.
همچنین لازم است صحت، اعتبار و تناسب محتوا و هرگونه استناد ایجادشده بهوسیلۀ هوش مصنوعی بررسی شود و هر خطا یا تناقض اصلاح گردد.
4. جستجوی منابع علمی با کمک هوش مصنوعی
استفاده از هوش مصنوعی برای یافتن منابع معتبر علمی مجاز است، به شرطی که:
به این ترتیب، هوش مصنوعی تنها ابزاری برای تسهیل جستجو و گردآوری منابع معتبر خواهد بود.
5. استقلال علمی و اصالت تحقیقات
پژوهشگران باید تمامی مراحل اصلی تحقیق را مستقل و با دانش تخصصی خود انجام دهند:
استفاده از هوش مصنوعی نباید بهگونهای باشد که نقش اصلی پژوهشگر در تولید علم و تحلیل علمی تحت تأثیر قرار گیرد.
توجه داشته باشید که مدلهای هوش مصنوعی موجود در حال حاضر کاملاً عینی و واقعی نیستند. اگر از این ابزارها برای نوشتن تحقیق خود استفاده میکنید، باید تمام تلاش خود را برای اطمینان از صحت خروجیها انجام دهید و منابع ارائهشده باید منعکسکننده ادعاهای مطرحشده باشند.
6. مسئولیتپذیری نویسندگان
نویسندگان مسئول اصلی محتوای علمی مقاله هستند و وظیفه دارند اطمینان حاصل کنند تمامی دادهها و تحلیلهای ارائهشده اصیل و مستقل هستند.
در نتیجه، در قبال هرگونه نقض اصول اخلاقی در انتشار مقاله پاسخگو خواهند بود.
محتوای تولیدشده به وسیلۀ هوش مصنوعی (AIGC)
ابزارهای تولید محتوا با هوش مصنوعی — مانند ChatGPT و سایر مدلهای زبانی بزرگ (LLM) — را نمیتوان برای شروع یک تحقیق اصلی، بدون هدایت نویسندگان انسانی، در نظر گرفت.
این مطالب:
اگر نویسندهای از این ابزارها برای توسعه بخشی از نسخه خطی استفاده کرده است، باید استفاده از آن بهطور شفاف و با جزئیات در بخش روشها یا تقدیرنامهها توضیح داده شود. نویسنده در قبال صحت اطلاعات و ارجاعات صحیح مقاله خود مسئولیت کامل دارد.
توجه: ابزارهایی که تنها برای بهبود املا، دستور زبان و ویرایش کلی استفاده میشوند، در محدوده این دستورالعملها قرار نمیگیرند. تصمیم نهایی دربارۀ مناسب یا مجاز بودن استفاده از ابزار AIGC در شرایط یک مقاله ارسالی یا منتشرشده، بر عهده سردبیر مجله است.
سخن پایانی
این دستورالعمل با هدف حمایت از اصول علمی و حفظ اصالت مقالات در پژوهشنامه متین تنظیم شده است. ما بهعنوان یک نشریه علمی، به کاربردهای مثبت و مسئولانه هوش مصنوعی بهعنوان دستیار پژوهشی احترام میگذاریم و استفاده از این ابزارها را بهشرط رعایت دقیق اصول علمی توصیه میکنیم.
از نویسندگان دعوت میشود با رعایت این توصیهها، ضمن بهرهگیری از فناوریهای جدید، بر اصالت و کیفیت پژوهشهای خود تمرکز کنند تا مقالاتی با ارزش علمی بالا و دارای صحت و اعتبار منتشر شود.