پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

بازشناسی مفهوم استقلال فرهنگی در اندیشه امام خمینی (ره) (رویکرد هویت محور)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
یکی از مهم­ ترین مفاهیم در اندیشۀ سیاسی امام خمینی، استقلال فرهنگی است. نوشتار پیش­ رو درصدد پاسخ بدین پرسش است که در آرا و اندیشه­ های امام خمینی استقلال فرهنگی چگونه تبیین شده و چه جایگاهی دارد؟ فرضیه پژوهش حاضر عبارت است از اینکه: «در اندیشۀ امام خمینی استقلال فرهنگی در راستای تمایز سازی برجستۀ فرهنگ خودی (با دو محتوای ایرانی- اسلامی) با فرهنگ غرب تعریف می ­گردد؛ اما این تمایز سازی به معنای نفی کلیت فرهنگی غرب به شکلی مطلق و کورکورانه نیست». برای اثبات فرضیۀ موردنظر از روش توصیفی - تحلیلی بهره برده­ و با استفاده از رویکرد جامعه ­شناختی هویت­ محور به بازشناسی مفهوم استقلال فرهنگی با تأکید بر بُعد ملی- هویتی آن (هویت ملی - فرهنگی) که در خود ویژگی تجانس فرهنگی معطوف به تمایز با فرهنگِ غیر به همراه دارد، پرداخته شده است. دراین‌راستا، سه شاخصۀ هویت ملی - فرهنگی (حفظ میراث فرهنگی، ارزش­ گذاری نسبت به آن و ارزش­ گذاری نسبت به زبان فارسی) در اندیشۀ امام انطباق داده شده است. این انطباق گویای پذیرش شاخصه ­های مورد اشاره نه به شکل مطلق و کورکورانه، بلکه در جهت ایجاد یک ساخت هویتی مستقل و دارای استقلال از فرهنگ بیرونی و نفی نگرش غرب­ گرایی مطلق حکومت پهلوی است. امری که نتیجه ­اش نه طرد مطلق و نه پذیرش مطلق فرهنگ غرب بوده، بلکه ضمن شناسایی دستاوردهای مثبتش با ایجاد مرزبندی هویتی با آن، استقلال فرهنگی را در این اندیشه به ثمر می­ نشاند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • آسایش، ساسان (1392). تربیت فرهنگی از منظر امام خمینی. همایش ملی تربیت فرهنگی و مدیریت سبک زندگی.
  • ابوالحسنی، سیدعبدالرحیم (1387). مؤلفه ­های هویت ملی با رویکردی پژوهشی. فصلنامه سیاست، 38 (4)، 1-22.

https://jpq.ut.ac.ir/article_27701.html                                                                                                          

  • اسدی­مقدم، کبری (1378). دیدگاه‌های فرهنگی امام خمینی. تهران: نشر ذکر، چاپ چهارم.
  • اکبری، محمد علی (1394). تبارشناسی هویت جدید ایرانی، عصر قاجاریه و پهلوی اول. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  • امام ‌خمینی، سید روح‌الله(1385). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌ خمینی، 22 جلدی.
  • اوزک‍ری‍م‍ل‍ی‌، اوموت (1383). نظریه ­های ناسیونالیسم. ترجمه محمدع‍ل‍ی‌ ق‍اس‍م‍ی، ت‍ه‍ران‌: م‍ؤس‍س‍ه‌ م‍طال‍ع‍ات‌ م‍ل‍ی‌، ت‍م‍دن‌ ای‍ران‍ی‌.
  • بابایی­فرد، اسدالله (1393). بحران هویت در جامعه معاصر ایران، رویکردی نظری. تهران: انتشارات شابخش.
  • باقری دولت­آبادی، علی و التیام­نیا، رضا (1400). مشکلات فرهنگی جهان اسلام و راهکارهای آن از دیدگاه امام خمینی. فصلنامه پژوهش­های معاصر انقلاب اسلامی، 3 (8)، 53-70. doi: 20.1001.1.26767368.2021.3.8.3.5
  • بنی­ هاشمی، میرقاسم (1383). فرایند ملت­سازی در خاورمیانه. در کتاب خاورمیانه (1): (ویژه مسائل و چالش‌های خاورمیانه). تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
  • بهشتی، محمد صادق (1395). کارکردهای انسان شناختی گفتمان اسلام سیاسی ایران در عصر جدید. اولین سمینار پژوهشی هندسه معرفت دینی با موضوع ولایت در اندیشه اسلامی. https://civilica.com/doc/533479
  • جمشیدی، محمد حسین و اسلامی، محسن (1396). تفکر و فرهنگ بسیجی در اندیشه امام خمینی. مطالعات قدرت نرم، 7(1)، 42-65. https://www.spba.ir/article_48312.html
  • حسین­زاده، حمید (1393). بررسی نقش میراث فرهنگی در توسعه گردشگری. همایش ملی رویکرد عملی به پیاده‌سازی مفاهیم علمی، مباحث تئوری و پژوهش‌های کاربردی علوم فنی.https://civilica.com/doc/387608
  • خادم پیر، حسین؛ باقرآبادی، غلامحسین و زمانی ­منش، حامد (1392). نقش انقلاب اسلامی ایران در دیدگاه امام خمینی در بیداری جهان اسلام. کنگره پیشگامان پیشرفت. https://www.sid.ir/paper/870040/fa#downloadbottom
  • خان­محمدی، یوسف (1386). دولت و سیاست‌گذاری فرهنگی از دیدگاه امام خمینی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 11(2)، 1-38. https://ensani.ir/fa/article/182174
  • خنکدار طارسی، معصومه و سلحشوری، احمد (1392). عوامل تربیت فرهنگی از دیدگاه امام خمینی. نشریه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی،21(20) 115-133. https://iej.ihu.ac.ir/?_action=article&kw=203396
  • درویشی، فرهاد (1389). ابعاد امنیت در اندیشه و آرای امام خمینی. فصلنامه مطالعات راهبردی، 13 (3)، 55-82. dor: 20.1001.1.17350727.1389.13.49.3.4
  • رحمانی، حجت­الله (1393). آسیب شناسی فرهنگی کشور از دیدگاه امام خمینی. صیرت و تربیت اسلامی، 11(28)، 71-108. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1043143
  • سهرابی، حمیدرضا و موسوی­ خو، سیدمحمد (1400). بررسی و تحلیل انقلاب اسلامی بر اساس نظریه استکبارستیزی امام خمینی. پژوهشنامه متین، 23 (91)، 111-137. dor: 10.22034/matin.2021.163965.1328
  • شرفی، اکبر (1386). فرهنگ در اندیشه امام. ماهنامه زمانه، 6 (58)، 34-37.https://ensani.ir/fa/article/11269
  • صدیقی، مجتبی؛ مسعودنیا، حسین و هرسیج، حسین (1396). مفهوم و مؤلفه­ های استقلال فرهنگی در اندیشه سیاسی امام خمینی. فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، 20 (77)، 65-88 doi: 20.1001.1.1735501.1396.20.77.3.9.
  • طاهری بنچناری، میثم (1389). فرهنگ و تمدن غرب از دیدگاه امام خمینی. تهران: نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • عمید زنجانی، عباسعلی (1379). فقه سیاسی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  • فصیح ­رامندی، منصوره (1400). بررسی نسبت میان حقوق فرهنگی و آزادی بیان با رویکردی به دیدگاه امام خمینی. پژوهشنامه متین، 23 (92)، 153- doi: 20.1001.1.24236462.1400.23.92.7.3
  • قوام، عبدالعلی و زرگر، افشین (1388). دولت سازی، ملت سازی و نظریه روابط بین الملل، چهارچوبی تحلیلی برای فهم و مطالعه جهان دولت ملت­ها. تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.
  • محبوبی منش، حسین. (1389). نقش بنیادین فرهنگ برای اصلاح جامعه در اندیشه امام خمینی (ره). کنگره ملی بررسی اندیشه های فرهنگی اجتماعی امام خمینی (ره). https://sid.ir/paper/819966/fa
  • محسنی، مریم (1389). جایگاه فرهنگ و تحول فرهنگی از دیدگاه امام خمینی. کنگره ملی بررسی اندیشه های فرهنگی اجتماعی امام خمینی (ره). https://sid.ir/paper/819970/fa
  • میرسندسی، سیدمحمد (1378). اندیشه امام خمینی، نگرشی انسان­ شناختی یا جامعه­ شناختی. مجله علوم انسانی دانشگاه امام حسین (ع)، 32، 37-50. https://ensani.ir/fa/article/262482