پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

بررسی تطبیقی مفهوم کودک بد سرپرست و آثار آن در فقه و حقوق با تکیه‌بر آرای امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده حقوق، دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی، قم، ایران.
2 استادیار گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 استادیار دانشکده حقوق دانشگاه ادیان و مذاهب قم، ایران.
چکیده
مفهوم «کودک بد سرپرست» از مفاهیم نوپا در عرصۀ حقوق خصوصی است. ازآنجاکه «بد سرپرستی» آثار حقوقی و کیفری‌ای مانند سلب صلاحیت یا مجازات کیفری سرپرست را به دنبال دارد، بررسی این مفهوم ضروری است. مفهوم بد سرپرستی در فقه به‌صورت مجزا موردبررسی قرار نگرفته است؛ اما از خلال مباحث فقها می ­توان این مفهوم را استنتاج نمود. این مفهوم، در ضمن کلمات امام خمینی در مباحثی مانند سلب ولایت ولی، سقوط حضانت و عدالت در ارتباط با سرپرست طفل بیان شده است. همچنین این مفهوم در حقوق با کاستی­ها و نقایصی همراه است. قانون‌گذار تنها در یک مورد این اصطلاح را تبیین نموده است. گستردگی مفهوم بد سرپرستی و رد پای آن در جای‌جای حقوق، ضرورت بحث از مفهوم بد سرپرستی را با توجه به نیازهای روزافزون جامعه در این زمینه بیش‌ازپیش نمایان می ­سازد. سؤال اصلی آن است که ضابطۀ اطلاق بد سرپرستی بر سرپرستان شرعی و قانونی کودک چیست؟ اگرچه ضابطۀ تعیین‌شده در فقه بسیار کلی است، با تطبیق این مسئله با حقوق می ­توان به تعیین برخی از مصادیق غیر حصری آن دست‌یافت؛ بنابراین ضابطۀ کلی در فقه آن است که عمل حرام مرتبط با وظایف والدین، موجب اطلاق بد سرپرستی بر او می ­گردد. اطلاق بد سرپرست لزوماً به معنای سلب ولایت از کودک نیست؛ اما به دادرس در مقام صدور حکم عادلانه، کمک شایانی می­ نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • ابن ادریس حلی، محمد بن منصور (1410 ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم.
  • امام خمینى، سید روح اللّه (1372). استفتائات. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • امام خمینى، سید روح اللّه (1379). تحریر الوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول.
  • امام خمینى، سید روح اللّه (1421ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
  • امامی، سیدحسن (1376). حقوق مدنی. تهران: اسلامیه.
  • انصارى، مرتضى بن محمدامین (1415ق). کتاب المکاسب. قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
  • بازگیر، یدالله (1380). قانون مدنی در آیینه آراء دیوان عالی کشور (حقوق خانواده). تهران: فردوسی.
  • جعفرپور، جمشید (1384). حقوق کودکان نامشروع در کنوانسیون حقوق کودک و قوانین اسلامی با رویکردی به دیدگاه فقهی امام خمینی (س). پژوهشنامه متین، 7 (29-28)، 83-100. dor: 1001.1.24236462.1384.7.2928.4.0
  • حر عاملى، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسه آل البیت.
  • خوانسارى، سید احمد بن یوسف (1405ق). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  • خویى، سید ابو القاسم (1377). مصباح الفقاهه. قم: داوری.
  • دیانی، عبدالرسول (1387). حقوق خانواده. تهران: میزان.
  • سبزوارى، سید عبد الأعلى (بی‌تا). جامع الأحکام الشرعیة. قم: مؤسسه المنار.
  • سیستانى، سید على (1417ق). منهاج الصالحین. قم: دفتر آیت الله سیستانى.
  • شهید ثانى، زین‌الدین بن على (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتابفروشى داورى، چاپ اول.
  • شیخ صدوق، محمد بن على بن بابویه (1386). علل الشرائع. قم: کتابفروشى داورى.
  • شیخ طوسى، محمد بن حسن (1387). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
  • صادقی، مریم (1383). بررسی مسئله حضانت اطفال در حقوق مدنی ایران و فرانسه. ندای صادق( فقه و حقوق خانواده)، 9(34 و 35)،110-131. https://ensani.ir/file/download/article/20101113150307-27.pdf
  • صفایی، حسین و امامی، اسدالله (1374). حقوق خانواده (قرابت و نسب و آثار آن). تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  • صیمرى، مفلح بن حسن (1420ق). غایة المرام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دار الهادی.
  • طباطبایى حائرى، سید على بن محمد (1418ق). ریاض المسائل. قم: مؤسسه آل البیت.
  • فاضل لنکرانى، محمد (1425ق). تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیله. قم: مرکز فقه ائمه اطهار.
  • فخر المحققین، محمد بن حسن (1387). إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  • فیاض کابلى، محمد اسحاق (بی‌تا). تعالیق مبسوطة على العروة الوثقى. قم: انتشارات محلاتى.
  • کاتوزیان، ناصر (1385). حقوق مدنی خانواده. تهران: شرکت سهامی انتشار
  • کاتوزیان، ناصر (1387). دوره مقدماتی حقوق مدنی خانواده. تهران: میزان.
  • گلپایگانى، سید محمدرضا (1413ق). هدایة العباد. قم: دارالقرآن الکریم.
  • مجاهد طباطبایى، سید محمد (بی‌تا). کتاب المناهل. قم: مؤسسه آل البیت.
  • محقق کرکى، على بن حسین (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، چاپ دوم.
  • مروج جزایری، سید محمدجعفر (1416ق). هدى الطالب فی شرح المکاسب. قم: مؤسسة دار الکتاب.
  • مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1403 ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
  • منتظرى، حسین‌علی (1384). رساله استفتاءات. تهران: نشر سایه.
  • موسوی بجنوردی، سید محمد و حسینی آهق، مریم (1392). تصرفات مالی ممیّز با رویکردی تطبیقی به نظرات امام خمینی (س). پژوهشنامه متین، 15 (58)، 1-14. dor:  1001.1.24236462.1392.15.58.1.3
  • نجفى، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 43 جلدی.

وفایی، فاطمه و بحرینی، محمدجواد (1391). سقوط حق حضانت. پژوهش‌نامه اسلامی زنان و خانواده،5(13)، 113-144. https://ensani.ir/file/download/article/20130626125359-9419-46.pdf