پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

رهیافتی به مبانی اصولی صاحب جواهرالکلام پیرامون دلیل عقل و تطبیق آن با آرای امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار گروه علوم قرآن و فقه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
چکیده
 استنباط مبانی اصولی موردپذیرش فقها با استفاده از کتاب­ های فقهی ایشان، روشی کارا و ارزشمند به شمار می ­آید؛ به‌ویژه در مورد فقهای صاحب­ نظری که کتابی مستقل در اصول فقه ننگاشته ­اند یا به دست ما نرسیده است. یکی از این فقها نجفی است که در کتاب خویش از مبانی اصولی فراوانی بهره برده است. امام خمینی این کتاب را نمونۀ پایبندی به شیوۀ سلف صالح و از مؤثرترین کتاب­ ها برای خود برشمرده ­اند؛ نوشتار حاضر تلاش دارد مبانی اصولی موردقبول صاحب جواهر پیرامون دلیل عقل را -با تمرکز بر مسئلۀ حسن و قبح و استفاده از مناط احکام در استنباط -بیابد و آن­ها را با دیدگاه­ های امام خمینی مقایسه و تطبیق نماید. «امکان بهره­ گیری از دلیل عقل در استنباط احکام شرعی»، «امکان تأویل ادلۀ لفظی به کمک عقل»، «عدم تلازم قطعی میان حکم عقل به حسن و قبح و حکم شرع به وجوب و حرمت» و «بایستگی پایبندی سخت­ گیرانه به ضوابطِ کشف مناط» را می ­توان از موارد برجستۀ موردپذیرش هر دو فقیه به شمار آورد.
کلیدواژه‌ها

  • ابن ادریس حلی، محمد بن منصور (1410 ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم.
  • ابن حمزه، محمد بن علی (1408 ق). الوسیلة إلی نیل الفضیلة. قم: انتشارات کتابخانۀ آیت­الله مرعشی نجفی، چاپ اول.
  • امام خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفۀ امام. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ پنجم.
  • امام خمینی، سید روح‌الله (1392). استفتائات. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ اول.
  • امام خمینی، سید روح‌الله (1415 ق). المکاسب المحرمة. قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ اول.
  • امام خمینی، سید روح‌الله (1434 ق). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ دوم.
  • امام خمینی، سید روح‌الله (الف 1421 ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ اول.
  • امام خمینی، سید روح‌الله (ب 1421 ق). کتاب الطهارة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ اول.
  • بهشتی، محمد (1398). محدودیت‌ها و ناتوانایی‌های عقلانی عقل از دیدگاه امام خمینی (س). پژوهشنامه متین. 21 (82)، 61-41.dor:1001.1.24236462.1398.21.82.3.5
  • تقوی اشتهاردی، حسین (1418 ق). تنقیح الأصول. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ اول.
  • حر عاملی، محمد بن حسن (1409 ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  • حلبی، ابوالصلاح (1403 ق). الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانۀ عمومی امیرالمؤمنین علیه­السلام، چاپ اول.
  • سبحانی، جعفر (1423 ق). تهذیب الأصول. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ اول.
  • سید مرتضی، علی بن حسین (1411 ق). الذخیرة فی علم الکلام. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
  • سید مرتضی، علی بن حسین (1415 ق). الإنتصار فی انفرادات الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
  • شهید اول، محمد بن مکی (1410 ق). اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة. بیروت: دارالتراث ‏‏- الدار الإسلامیة، چاپ اول.
  • شهید اول، محمد بن مکی (1419 ق). ذکری الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: مؤسسه­ آل البیت علیهم السلام، چاپ اول.
  • شهید ثانی، زین­الدین بن علی (1410 ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتابفروشی داوری، چاپ اول.
  • شهید ثانی، زین­الدین بن علی (1413 ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، چاپ اول.
  • شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1421 ق). رسائل الشهید الثانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی (1395 ق). کمال‌الدین و تمام النعمة. تهران: اسلامیة، چاپ دوم.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی (1413 ق). من لایحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن (1375 ق). الإقتصاد الهادی إلی طریق الرشاد. تهران: کتابخانۀ جامع چهل‌ستون، چاپ اول.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن (1390 ق). الإستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دارالکتب الإسلامیة، چاپ اول.
  • صمدیار، حسین، عربیان، اصغر و نقیبی، سید ابوالقاسم (1399). مشروعیت سیاسی در حاکمیت مبتنی بر دلیل عقل با رویکردی به مبانی فکری امام خمینی (س). پژوهشنامه متین، 22 (89)، 83-55. doi:22034/MATIN.2021.131733i dor: 20.1001.1.24236462.1399.22.89.3.6
  • طبرسی، احمد بن علی (1403 ق). الإحتجاج علی اهل اللجاج. مشهد: نشر مرتضی، چاپ اول.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف (1414 ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف (الف 1413 ق). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف (ب 1413 ق). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم.
  • فخرالمحققین، محمد بن حسن (1387 ق). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان، چاپ اول.
  • کاشف­الغطاء، جعفر بن خضر (1422 ق). کشف­الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول.
  • کلینی، محمد بن یعقوب (1407 ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم.
  • محقق حلی، جعفر بن حسن (1408 ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان، چاپ دوم.
  • محقق کرکی، علی بن حسین (1414 ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم‌السلام، چاپ دوم.
  • مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1403 ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
  • نجفی، محمدحسن (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.
  • نراقی، مولی احمد (بی­تا). مناهج الأحکام و الأصول. بی­ جا: بی­ نا.