مطالعه تطبیقی «انحلال ارادی وکالت ثبتی الکترونیکی» در حقوق آمریکا، فقه اسلامی و حقوق ایران با نگاهی بر آرای امام خمینی (ره)

فلاحت پیشه, بهنوش; موسوی بجنوردی, سیدمحمد

doi:10.22034/matin.2024.229117.1675

مطالعه تطبیقی «انحلال ارادی وکالت ثبتی الکترونیکی» در حقوق آمریکا، فقه اسلامی و حقوق ایران با نگاهی بر آرای امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

بهنوش فلاحت پیشه ¹

سیدمحمد موسوی بجنوردی ²

¹ دانشجوی دکتری، رشته حقوق خصوصی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

² استاد گروه حقوق خصوصی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)

10.22034/matin.2024.229117.1675

چکیده

در حوزۀ حقوق ثبت، ثبت الکترونیکی وکالت در ایران، در اجرا، متفاوت با گذشته و در ساختاری نوین، از قوانین و آیین‌نامه‌های جدید تبعیت کرده در دستورالعمل نحوۀ استفاده از سامانه ثبت الکترونیک اسناد، الزامی برای آگاهی موکل و وکیل به عزل و استعفا گذاشته نشده است. در حقوق آمریکا نیز اگرچه قانون نمونۀ سردفتران، قواعدی را پیرامون ثبت الکترونیک تبیین نموده؛ اما موضوع مهم ثبت الکترونیکی نمایندگی و انحلال آن، مسکوت مانده و صرفاً قواعد عام قانونی حاکم است. قول مشهور فقهای امامیه و امام خمینی با دستورالعمل نحوۀ استفادۀ دفاتر اسناد رسمی بر لزوم آگاهی وکیل همسو است. در این پژوهش با روش کتابخانه‌ای، ماهیت انحلال ارادی وکالت از دیدگاه فقه و حقوق، مورد واکاوی تطبیقی- ‌تحلیلی قرارگرفته و این نتیجه حاصل شده است که با استقرار نظام ثبت الکترونیکی و اهمیت موضوع اعلام و اطلاع صریح ارادۀ موکل و وکیل از عزل یا استعفا یا انجام مورد وکالت به منظور حفظ امنیت روابط حقوقی اشخاص و کاهش تنازعات حقوقی و رفع کاستی‌های نظام حقوقی ایران بافراهم ساختن سازوکار قانونی می‌بایست از طریق سامانه عدل ایران ( ثنا) با ارسال ابلاغ‌ الکترونیکی واقعی و در فوریت، موکل و وکیل از عزل و استعفا و مرتفع گشتن و یا هر حکایت دیگری در وکالت مطلع گردیده و اشخاص ثالث نیز با بررسی و تصدیق اصالت سند از درگاه سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ازمراتب حکایات عارض بر سند وکالت آگاه گردند و با این عملکرد، معاملاتی که به سبب عدم اطلاع وکیل از عزل خود در انجام مورد وکالت، ناشی می‌شود کاسته شده و بی گمان چشم انداز مثبتی در کاهش دعاوی قضایی در این موضوع خواهیم داشت.

کلیدواژه‌ها

استعفای وکیل

ثبت الکترونیکی اسناد

حقوق ایالات‌متحده آمریکا

فقه مقارن

وکالت

موضوعات

حقوق خصوصی

ابن ادریس حلی، محمد بن احمد (۱۴۲۹ ق). موسوعه ابن ادریس حلی. قم: مکتبة الرضویه الحیدریه، چاپ اول.
ابن همام حنفی، کمال‌الدین (۱۴۲۳ ق). فتح القدیر. بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول.
ابهری، حمید، فاطمیان، امیرمسعود؛ حسنی، علیرضا و کی نیا، محمد (1396). مطالعه تطبیقی قواعد حاکم بر حقوق اسناد الکترونیکی از منظر قوانین ایران، مقرررات آنسیترال و حقوق فرانسه. تحقیقات حقوقی بین المللی، 10(37)، 1-30. https://journals.iau.ir/article_538948_d00abf5f85fa60490d27f7177df08105.pdf
اصغر زاده بناب، مصطفی (۱۳۹۳). دعاوی و اعتراضات ثبتی. تهران: انتشارات مجد، چاپ سوم.
السان، مصطفی (۱۳۸۵). جنبههای حقوقی ثبت الکترونیکی. مجله کانون، 48(60)، 9-39. https://portal.notary.ir/sites/default/files/UserFiles/File/Magazines/60.pdf
امام خمینی، سید روح‌الله (1379). تحریرالوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی^‏‏(ره)، چاپ اول.
امام خمینی، سید روح‌الله (1381). المکاسب المحرمه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی^(ره)، چاپ دوم.
امام خمینی، سید روح‌الله (1385). صحیفه امام (دوره 22 جلدی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی^(ره)، چاپ اول.
امام خمینی، سید روح‌الله (۱۴۲۱ ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ^(ره)، چاپ اول.
ایرانلو، محسن و عباس میرشکاری (۱۳۸۸). عزل وکیل. پژوهشنامه حقوق اسلامی،10(30)، 55-91. doi:30497/LAW.2012.1250 dor: 20.1001.1.22519858.1388.10.30.3.8
بحرانی، یوسف بن احمد (۱۴۰۵ ق). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. بیروت: دارالاضواء.
تفکریان، محمود (۱۳۹۲). حقوق ثبت املاک. تهران: انتشارات نگاه بینه، چاپ نهم.
جزیری، عبدالرحمن (۱۴۲۱ ق). کتاب الفقه على المذاهب الأربعه. بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ دوم.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1384). ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانه گنج دانش، چاپ پانزدهم.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (۱۳۸۷). اساس در قوانین مدنی: المدونه. تهران: انتشارات گنج دانش، چاپ اول.
حسینی، سید عبدالله. (۱۴۳۳ ق) الجواهر الفقهیة فی الشرح الروضه البهیه، بیروت: دارالاضواء، چاپ اول.
حنفی حصفکی، محمد بن علی (۱۴۲۳ ق). الدر المختار شرح التنویر الأبصار و الجامع البحار. بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول.
حیاتی، علی عباس. (۱۳۹۲). قواعد عمومی قراردادها. تهران: انتشارات میزان، چاپ اول.
خادم رضوی، قاسم و شفیعی، فاطمه (1393). الزامات حقوقی ثبت الکترونیکی اسناد رسمی در حقوق ایران و فرانسه.دانش و پژوهش حقوقی، 2(3)، 75-98. doi: 22055/ajkrl.2014.11812
خوانساری، سید احمد (۱۴۰۵ ق). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
دردیر، احمد بن محمد (بی‌تا). الشرح الصغیر على اقرب المسالک. قاهره: دارالمعارف.
زحیلی، وهبه. (۱۴۰۵ ق). الفقه الاسلامی و ادلته. دمشق: دار الفکر، چاپ دوم.
زراعت، عباس (1379). شرح قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی. تهران: نشر خط سوم، چاپ اول.
زراعت، عباس، استادی، مونا و فلاح نژاد، فاطمه (1388). آیین دادرسی مدنی. تهران: نشر دانش‌پذیر، چاپ اول.
سابق، سید. (۱۴۰۳ ق). فقه السنه. بیروت: دارالفکر، چاپ چهارم.
شربینی، محمد بن محمد خطیب. (۱۴۲۵ ق). الإقناع فی حل ألفاظ أبی شجاع، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ دوم.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (۱۳۸۰). حاشیة المختصر النافع. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (۱۴۳۴ ق). موسوعة الشهید الثانی. قم: مرکز الاحیاء التراث الاسلامی، چاپ اول.
شهیدی، مهدی (۱۳۸۵). اصول قراردادها و تعهدات. تهران: انتشارات مجد، چاپ چهارم.
شیخ طوسی، محمد بن حسن (بیتا). المبسوط فی الفقه الامامیه. بیروت: دارالکتاب الاسلامی.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (۱۴۲۹ ق). تکملة العروة الوثقی. القاهره: دارالصفوة للنشر والتوزیع، چاپ اول.
علامه حلی، حسن بن یوسف (۱۴۰۴ ق). تبصرة المتعلمین فی الأحکام الدین. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
کاتوزیان، ناصر (1385). حقوق مدنی: عقود معین. تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم.
کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۹). حقوق مدنی: عقود معین. تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ ششم.
کریمی، عباس (1386). آیین دادرسی مدنی. تهران: انتشارات مجد، چاپ اول.
کیائی، عبدالله (1384). قانون مدنی و فتاوای امام خمینی. تهران: انتشارات سمت، چاپ اول.
کاسانی، علاءالدین ابی بکر بن مسعود (۱۴۲۴ ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. لبنان: دارالکتب العلمیه، چاپ دوم.
لطفی، اسدالله (1385). ترجمه مباحث حقوقی شرح لمعه. تهران: انتشارات مجد، چاپ چهارم.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408 ق). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: نشر اسماعیلیان، الطبعة الثانیه.
مرتضوی، عبدالحمید (1391). آیین دادرسی مدنی عمومی (ج 1). تهران: انتشارات جاودانه، چاپ دوم.
مرداوی، علاءالدین ابوالحسن علی بن سلیمان (۲۰۰۴). الإنصاف فی معرفة الراجح من الخلاف. لبنان: بیت الافکار الدولیة.
مسجد سرایی، حمید (1384). کامل‌ترین ترجمه نموداری شرح لمعه. قم: انتشارات حقوق اسلامی. چاپ اول.
مشکینی، علی (۱۳۸۶). مصطلحات الفقه و معظم عناوینه الموضوعیة على طریقة کتب اللغه. قم: مؤسسه الهادی، چاپ پنجم.
منصوری، سعید و شمس، احمد (1395). عقود معین. تهران: انتشارات دادگستر، چاپ نخست.
موسوی بجنوردی، سید حسن (1421 ق). منتهی الاصول. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی^(ره).
موسوی بجنوردی، سید محمد و ملیحی، سید مصطفی (1394). بررسی تطبیقی ماهیت اراده و آثار آن در نظام حقوقی ایران، فرانسه و آلمان با تکیه بر آرای امام خمینی ^(س). پژوهشنامه متین، 17(68)، 1-20. 1001.1.24236462.1394.17.68.1.7dor:
موسوی همدانی، سید محمدباقر (1388). ترجمه تحریرالوسیله. قم: انتشارات دارالعلم، چاپ ششم.
موسوی، سید صادق و سیدحسینی، سعید (1392). تحلیل فقهی ضمانت اجرای وکالت بدون فسخ و تطبیق آن با آرای امام خمینی ^(س)، پژوهشنامه متین، 15(58)، 115-136. 1001.1.24236462.1392.15.58.6.8dor:
وصالی ناصح، مرتضی (۱۳۹۴). سند رسمی الکترونیک (مطالعه تطبیقی امکان صدور سند رسمی الکترونیک در حقوق ایران و آمریکا). تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری (دانشنامه حقوق و سیاست)، 11(25)، 61-80. https://sanad.iau.ir/Journal/jlap/Article/799766
هاشمی، فرهاد (1397). تنقیح قانون آیین دادرسی مدنی. تهران: شرکت سهامی روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران‏، چاپ اول.
یوسف زاده، مرتضی (1394). آیین دادرسی مدنی. تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم.