پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

درنگی در دلالت روایات «کلب الصید» با تکیه بر دیدگاه امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
3 استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
 از مباحثی که از دیرباز در کتب فقها موردبحث بوده، بیع کلاب است؛ ازآن‌رو که عمدۀ دلیل این مسئله، روایات است و ظاهر آن‌ها جواز بیع کلب «صید» است مشهور فقهای متقدّم، بیع کلاب نافع دیگر را جایز ندانسته ­اند، برخی هم مانند شیخ مفید جواز را اختصاص به صید سلوقی داده ­اند، در مقابل مشهور متأخران با دقت در روایات و جمع‌بندی امارات، به این نتیجه رسیده ­اند که «صید» در روایات، عنوان مُشیر برای تمام کلابی است که دارای منفعت محلله مقصوده باشند. یکی از ابتکارات فقهی امام خمینی در همین باب است که با دقت نظر در روایات باب به این نتیجه رسیده است که تمامی کلابی که منفعت محلله داشته باشند داخل در عنوان «صید» شده و عنوان اساسی صحت بیع، ملکه صید است. پژوهش حاضر پس از بررسی دیدگاه فقها به‌تفصیل دیدگاه امام خمینی را بررسی کرده و درنهایت با دلایلی که ارائه داده یکی دیگر از احتمالات ایشان را تقویت کرده و به این نتیجه رسیده که عنوان محوری روایات، «معلّم» بودن است و فروش هر کلبی که در جهات محلله مقصوده آموزش ببیند جایز است و «صید» هم یکی از این مصادیق است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • - ابن‌اثیر، مبارک بن محمد (1367). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.

    - اب‍ن ‌ادری‍س‌، م‍ح‍م‍دب‍ن‌ اح‍م‍د (1410 ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

    - اب‍ن‌ ب‍راج‌، ع‍ب‍دال‍ع‍زی‍ز (1406 ق). المهذب. قم: جامعه مدرسین.

    - ابن حیون، نعمان بن محمد (1385 ق). دعائم الاسلام. قم: مؤسسه آل البیت (ع).

    - اب‍ن‌ زه‍ره‌، ح‍م‍زة ب‍ن‌ ع‍ل‍ی‌ (1417 ق). غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع. قم: مؤسسه امام صادق (ع).

    - اب‍ن‌ س‍ع‍ی‍د، ی‍ح‍ی‍ی‌ ب‍ن‌ اح‍م‍د (1394 ق). نزهة الناظر فی الجمع بین الاشباه و النظائر. قم: منشورات رضی.

    - ابن غضائرى، احمد بن حسین (1422 ق). الرجال. قم: مؤسسه علمى فرهنگى دار الحدیث.

    - اب‍ن‌ ف‍ه‍دح‍ل‍ی‌، اح‍م‍د ب‍ن‌ م‍ح‍م‍د (1407 ق). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامى.

    - ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414 ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ سوم.

    - اردبیلى، محمد بن على (1403 ق). جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الأسناد. لبنان: دار الأضواء.

    - امام خمینى، سید روح‌الله (1415 ق). المکاسب المحرمه. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

    - انصاری، مرتضی (1432 ق). کتاب المکاسب. قم: مجمع الفکر الاسلامی.

    - بیهقی نیشابوری کیدری، محمد بن حسین (1416 ق). اصباح الشیعه بمصباح الشریعه. قم: مؤسسه امام صادق (ع).

    - تبریزی، جواد (1416 ق). ارشاد الطالب الی التعلیق علی المکاسب. قم: مؤسسه اسماعیلیان.

    - تفرشى، مصطفى بن حسین (1377). نقد الرجال. قم: مؤسسه آل البیت (علیهم‌السلام) لإحیاء التراث.

    - جوهری، اسماعیل بن حماد (1410 ق). الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم للملایین، چاپ اول.

    - حر عاملى، محمد بن حسن (1409 ق). تفصیل وسائل الشیعة الى تحصیل مسائل الشریعه. بیروت: دار احیاء التراث العربى.

    - ح‍س‍ی‍ن‍ی‌ ع‍ام‍ل‍ی‌، م‍ح‍م‍د ج‍واد (1419 ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

    - خلیل بن احمد (1409 ق). العین. قم: نشر هجرت، چاپ دوم.

    - خمینی، مصطفی (1418 ق). تحریر العروة الوثقی. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

    - خویی، ابوالقاسم (1377). مصباح الفقاهة. با تقریر محمدعلی توحیدی، قم: مکتبه داوری.

    - خویی، ابوالقاسم (1413 ق). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، بی‌جا، بی‌نا.

    - روح‍ان‍ی‌، سید م‍ح‍م‍دص‍ادق‌ (1429 ق). منهاج الفقاهة. قم: انوارالهدی.

    - سبحانی تبریزی، جعفر (1424 ق). المواهب فی تحریر الاحکام المکاسب. قم: مؤسسه امام صادق (ع).

    - س‍لار دی‍ل‍م‍ی‌، ح‍م‍زه‌ (1404 ق). المراسم العلویة. قم: منشورات الحرمین.

    - شهید اول، محمد بن مکى (1414 ق). غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه.

    - شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1412 ق). الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.

    - شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1413 ق). مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة.

    - ش‍ه‍ی‍دی‌ ت‍ب‍ری‍زی‌، م‍ی‍رف‍ت‍اح‌ (1375 ق). هدایة الطالب الی اسرار المکاسب. تبریز: چاپخانه اطلاعات.

    - شوشترى، محمدتقی (1410 ق). قاموس الرجال. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.

    - شیخ صدوق، محمد بن علی (1413 ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

    - شیخ طوسى، محمد بن حسن (1387 ق). المبسوط فی فقه الامامیه. تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه.

    - شیخ طوسى، محمد بن حسن (1390 ق). الاستبصار فیما اختلف من الاخبار. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

    - شیخ طوسى، محمد بن حسن (1400 ق). النهایة فى مجرد الفقه و الفتاوى. بیروت: دار الکتب العربی.

    - شیخ طوسى، محمد بن حسن (الف 1407 ق). تهذیب الاحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

    - شیخ طوسى، محمد بن حسن (ب 1407 ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

    - شیخ طوسی، محمد بن حسن (1420 ق). فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول. قم: مکتبة المحقق الطباطبائی.

    - شیخ مفید، عبدالله محمد بن نعمان (1413 ق). المقنعه. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.

    - صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد (1414 ق). المحیط فی اللغة. بیروت: عالم الکتاب، چاپ اول.

    - طباطبایی کربلایی‌، ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ م‍ح‍م‍دع‍ل‍ی‌ (1418 ق). ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل. قم: مؤسسه آل البیت (ع).

    - طب‍اطب‍ای‍ی‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ع‍ل‍ی‌ مجاهد (بی‌تا). المناهل. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.

    - علامه حلی، حسن بن یوسف (1388 ق). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.

    - علامه حلی، حسن بن یوسف (1410 ق). إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.

    - علامه حلی، حسن بن یوسف (1412 ق). منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: مجمع البحوث الاسلامیه.

    - علامه حلی، حسن بن یوسف (1413 ق). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

    - علامه حلی، حسن بن یوسف (1414 ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.

    - علامه حلی، حسن بن یوسف (1419 ق). نهایة الاحکام فی معرفة الاحکام. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.

    - علامه حلی، حسن بن یوسف (1420 ق). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه. قم: مؤسسه امام صادق (ع).

    - فخرالمحققین، محمد بن حسن (1387 ق). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسه اسماعیلیان.

    - کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق (1407 ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیة.

    - مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1403 ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار أئمة الأطهار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

     - مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1406 ق). ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.

    - مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1403 ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

    - مکارم شیرازی، ناصر (1426 ق). انوار الفقاهة. قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌طالب (ع).

    - منتظرى، حسین‌علی (1415 ق). دراسات فی مکاسب المحرمه. قم: نشر تفکر.

    - نجفی، م‍ح‍م‍دح‍س‍ن‌ (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

    - نوری، حسین بن محمدتقی (1408 ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.

     

     

    - Allama Hilli, H. (1964). Tahrir al-Ahkam al-Shar'iyyah ala Madhhab al-Imamiyyah. Qom: Al al-Bayt Institute. [In Arabic]

    - Allama Hilli, H. (1989). Irshad al-Azhan ila Ahkam al-Iman. Qom: Islamic Publications Office, 1st edition. [In Arabic]

    - Allama Hilli, H. (1991). Muntahi al-Matlab fi Tahqiq al-Madhhab. Mashhad: Majma al-Buhuth al-Islamiyyah. [In Arabic]

    - Allama Hilli, H. (1992). Mukhtalif al-Shi'a fi Ahkam al-Shar'iyyah. Qom: Islamic Publications Office. [In Arabic]

    - Allama Hilli, H. (1992) Mokhtalef al-Shia fi Ahkam alSharia. Qom: Islamic Publishing Center. [In Arabic]

    - Allama Hilli, H. (1993). Tadhkirah al-Fuqaha. Qom: Al al-Bayt Institute. [In Arabic]

    - Allama Hilli, H. (1998). Nihayat al-Ahkam fi Ma'rifat al-Ahkam. Qom: Al al-Bayt Institute. [In Arabic]

    - Allama Hilli, H. (1999). Tahrir al-Ahkam al-Shar'iyyah ala Madhhab al-Imamiyyah. Qom: Imam Sadiq Institute. [In Arabic]

    - Ansari, M. (2011). Gains )Al-Makasib). Qom: Academy of Islamic Thought. [In Arabic]

    - Ardabili, M. (1983). Jami' al-Ruwat wa Azahat al-Ishtibahat 'an al-Turuq wa al-Asnad. Lebanon: Dar al-Adwaa. [In Arabic]

    - Beihaqi Neyshapuri kidari, M. (1995). Asbah al-Shi'a bemisbah al-Shari'ah. Qom: Imam Sadiq Institute. [In Arabic]

    - Fakhr Ul-Muhaqqiqin, M. (1967). Izdah al-Fawaed fi Sharh al- mushaklat alqawaeid. Qom: Ismailian Institute. [In Arabic]

    - Hosseini Ameli, M.J. (1998). Miftah al-Keramah fi sharh qawaeid allama. Qom: Islamic Publications Office. [In Arabic]

    - Hurr Amili, M. (1988). Tafsil vasail Al- Shia ela Tahsil Masail Al-Sharia, Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [In Arabic]

    - Ibn Baraj, A. (1985). Al-Muhadhab. Qom: Islamic Publications Office of the Qom Seminary Teachers' Society. [In Arabic]

    - Ibn Fahad Hilli, A. (1989). Almuhadhib albarie fi sharh almukhtasar alnaafiei. Qom: Islamic Publications Office. [In Arabic]

    - Ibn Ghadairi, A.(2001). Al-Rijal. Qom: Dar al-Hadith Scientific and Cultural Institute. [In Arabic]

    - Ibn Ḥayyūn , N.(1965). Da'aim al-Islam. Qom: Al al-Bayt Foundation. [In Arabic]

    - Ibn Idris, M. (1989). Al-Sara'er al-Hawi le Tharir Al-Fatawi. Qom: Islamic Publications Office. [In Arabic]

    - Ibn Saeed, Y.(1974). Nuzhat al-Nazir fi al-Jama' baina al-Ashbah wa al- Alnazayir. Qom: Razii Publications. [In Arabic]

    - Ibn Zohre, H.(1996). Ghunyat alnuzwe 'iilay eilmay al'usul w alfurue. Qom: Imam Sadiq Foundation [In Arabic]

    - Khoei, A. (1992). Mu'jam Rijal al-Hadith wa Tafsil Tabqat al-Ruwwat. [In Arabic]

    - Khoei, A. (1998). Misbah al-Fiqahah. Edited by Muhammad Ali Tohidi, Qom: Davari. [In Arabic]

    - Khomeini, Mustafa (1997). Tahrir al-Urwah al-Wuthqa. Qom: The Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. [In Arabic]

    - Khomeini, S.R. (1994). Al-Makasib Al-Muharrama. Qom: The Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. [In Arabic]

    - Kulayni, M.(1986). Al-Kafi. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [In Arabic]

    - Majlisi, M. B. (1983). Bihar al-Anwar al-Jamea Le dorar Akhbar Aemma al-Athar. Beirut: Dar Ihya al-turath al-Arabi. [In Arabic]

    - Makarem Shirazi, N. (1983). Anwar alfaqahat. Qom: Publications of Imam Ali bin Abi Talib (peace be upon him) School. [In Arabic]

    - Montazeri, H. A. (1994). Studies on Illegitimate Gains. Qom: Tafakor Publishing. [In Arabic]

    - Mufid, A. (1993). Al-Maqna. Qom: The Millennium Congress of Sheikh Mufid. [In Arabic]

    - Muoghaddas Ardabili, A. (1982). Majmae ol-fayidah w al burhan fi sharh irshad al'adhhan. Qom: Islamic Publications Office. [In Arabic]

    • Najafi, M. H. (1984). Javaher al-Kalam fi Sharh Shari'e al-Islam. Beirut: Dar Ahyaya al-Tarath al-Arabi. [In Arabic]

    - Nuri, H.(1987). Mustadrak al-Wasa'il wa Mustanbat al-Masa'il. Qom: Al al-Bayt Institute. [In Arabic]

    - Rohani, S. M. S.(2008). Minhaj al-Fiqhahat. Qom: Anwar al-Huda. [In Arabic]

    - Salar Delmi, Hamza (1984). Al-Marasim al-Alawiyyah. Qom: Publications of Al-Haramayn. [In Arabic]

    - Shahid Aval, M. (1994). Ghayat al-Murad fi Sharh Nukat al-Irsahad.Qom: Publications of the Islamic Propagation Office, 1st edition. [In Arabic]

    - Shahid Thani, Z. (1991). Al-Rawda al-Bahiyya fi Sharh al-Loma' al-Dameshqiyya. Qom: Publications of the Islamic Propagation Office. [In Arabic]

    - Shahid Thani, Z. (1992). Masalik al-Afham ila Tanqih Shara'i al-Islam. Qom: Institute of Islamic Knowledge. [In Arabic]

    - Shahidi Tabrizi, M. (1955). Guidance of the Student to the Secrets of Gains. Tabriz: Information Printing House. [In Arabic]

    - Shaykh Saduq, M. (1992). Man la Yahzoroh al-Faqih. Qom: Islamic Publications Office (IPO). [In Arabic]

    - Shushtari, M. T. (1989). Qamus al-Rijal. Qom: Islamic Publishing Institution. [In Arabic]

    - Sobhani Tabrizi, J. (2003). Al-Mawahib fi Tahrir al-Ahkam al-Makasib. Qom: Imam Sadiq (AS) Institute. [In Arabic]

    - Tabatabaei, A. (1997). Reyaz al-Masael fi Tahqiq al-Ahkam be al-Dalail. Qom: Al-Bayt. [In Arabic]

    - Tabatabai, M.(n.d.). al-Manahil. Qom: Al al-Bayt Institute. [In Arabic]

    - Tabrizi, J. (1995). Irshad al-Talib ila al-Ta'ligh 'ala al-Makasib. Qom: Ismaili Institute. [In Arabic]

    - Tafreshi, M. (1998). Naqd al-Rijal. Qom: Al al-bayt li'iihya' alturath al-Arabi Foundation. [In Arabic]

    - Tousi, M. (1968). Al-Mabusut fi fiqh al-Imamiya. Tehran: al-Murtazawi Library for the Revival of Antiquities. [In Arabic]

    -Tusi, M. (1970). Al-Istibsar fi ma Ikhtalafa min al-Akhbar.Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.[In Arabic]

    - Tusi, M. (1980). Al-Nihayah fi Mujarrad al-Fiqh wa al-Fatawa. Beirut: Dar al-Kutub al-Arabi. [In Arabic]

    - Tusi, M. (1986 a). Al-Khilaf. Qom: Islamic Publications Office. [In Arabic]

    - Tusi, M. (1986 b). Tahdhib al-Ahkam. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [In Arabic]