پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

تبیین عرفانی «تجربه‌های نزدیک به مرگ» با نگاهی بر آرای امام خمینی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری عرفان اسلامی و اندیشۀ امام خمینی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه عرفان اسلامی و اندیشۀ امام خمینی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
تجربه نزدیک به مرگ به مجموعه‌ای از ادراکات و مشاهدات شخصی افرادی اطلاق می‌شود که در آستانۀ مرگ قرار گرفته‌اند و پدیده‌هایی مانند خروج روح از بدن، عبور از فضایی تاریک به‌سوی روشنایی، دریافت‌های فراحسی، رویارویی با موجود یا راهنمایی نورانی و نظایر آن را گزارش کرده‌اند. این پدیده در حوزه‌های گوناگونی همچون پزشکی، روان‌شناسی و فرا‌روان‌شناسی به‌صورت گسترده مورد پژوهش و بررسی قرار گرفته است. با وجود این، واکاوی و تبیین آن از منظر عرفان اسلامی کمتر مورد توجه پژوهشگران واقع شده است. در چارچوب عرفان اسلامی، انسان به‌منزله موجودی دارای ساحت‌های متعالی معرفی می‌شود که حیات او محدود به کالبد مادی نیست، بلکه پس از رهایی از بدن نیز تداوم می‌یابد و می‌تواند به مراتبی از تجربه دست یابد که با تجربه‌های نزدیک به مرگ همانند مرگ اختیاری، خلع بدن و شهود باطنی قابل مقایسه است. دیدگاه‌های امام خمینی نیز مؤید چنین برداشتی است؛ وی انسان را شگفتی عالم آفرینش و برخوردار از لایه‌های درونی و توانمندی‌های پیچیده می‌داند که با گسستن از جهان طبیعت و ماده آشکار می‌شوند. پژوهش حاضر کوشیده است تجربه‌های نزدیک به مرگ را از منظر عرفانی به‌عنوان جلوه‌ای از استعدادهای فرامادی و روحانی انسان مورد تحلیل و تفسیر قرار دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- آشتیانی، جلال‌الدین (1370). شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم. تهران: امیرکبیر.
- آکوچکیان، عبدالحمید، ساعی، محبوبه و قاسمیان نژاد جهرمی، علی‌نقی (1392). تجربه‌های نزدیک به مرگ: دلیلی تجربی بر ادامه حیات پس از مرگ. فلسفه و کلام (حکمت و فلسفه)، 4(9)، 7-34. https://sid.ir/paper/219162/fa
- ابن عربی، محیی‌الدین (1367 ق). مجموعه رسائل. بیروت - لبنان: دار احیاء التراث العربی.
- ابن عربی، محیی‌الدین (1391). الفتوحات المکیة. تحقیق عثمان یحیی، ترجمه محمد خواجوی، تهران: مولی.
- اردبیلی، سید عبدالغنی (1392). تقریرات فلسفه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- اعتمادی نیا، مجتبی (1391). تفاسیر دینی تجربه‌های نزدیک به مرگ. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، قم: دانشکده ادیان دانشگاه ادیان و مذاهب.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1374). دیوان امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و‏‎ ‎‏نشر آثار امام خمینی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1388). آداب الصلاة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1394). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1381). سرالصلاة: معراج السالکین و صلاةالعارفین. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1410 ق). تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس. قم: پاسدار اسلام.
- پرنیا، سام (1397). وقتی می‌میریم چه می‌شود؟ (تحقیقی راهگشا در ماهیت زندگی و مرگ). ترجمه شهرزاد فتوحی، تهران: جیحون.
- پورنامداریان، تقی (1402). رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. تهران: علمی و فرهنگی.
- تالبوت، مایکل (1399). جهان هولوگرافیک: نظریه‌ای برای توضیح توانایی‌های فراطبیعی ذهن و اسرار ناشناخته مغز و جسم. ترجمه داریوش مهرجویی، تهران: هرمس.
- جندی، مؤیدالدین (1362). نفخة الروح و تحفة الفتوح. ترجمه مایل هروی، تهران: خوشه.
- حسینی زاده، مائده سادات و صادقی علی‌آبادی، مسعود (1402). امام خمینی و رویکردهای سه‌گانه به مسائل پیرامون مرگ. پژوهشنامه متین، 25(98)، 27-54.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1402.25.98.5.7
- حسینی طهرانی، سید محمدحسین (1380). معادشناسی. مشهد: علامه طباطبایی.
- رازی، نجم‌الدین (1387). مرصادالعباد. تصحیح دکتر ریاحی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- سنایی غزنوی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1348). مثنوی‌های حکیم سنایی، تصحیح و مقدمه از محمدتقی مدرس رضوی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1373). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. مقدمه و تحلیل هانری کربن، تصحیح و تحشیه سید حسین نصر، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- شجاعی، محمد (1390). مجموعه مقالات. تهران: سروش.
- طباطبایی، فاطمه و فقهی نجف‌آبادی، اکرم (1398). مرگ، قیامت و امور آخرتی در آثار عرفانی امام خمینی. پژوهشنامه متین، 21(82)، 83-103.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1398.21.82.5.7  
- عطار نیشابوری، فریدالدین (1392). الهی‌نامه. مقدمه، تصحیح و تعلیق محمدرضا شفیعی کدکنی، تهـران: سخن.
- عین القضات، عبدالله بن محمد (1341). تمهیدات. با مقدمه و تصحیح و ت‍ح‍ش‍ی‍ه و ت‍ع‍ل‍ی‍ق عفیف عسیران، تهران: منوچهری.
- کاشانی، عزالدین محمود (1394). مصباح الهدایة و مفتاح الکفایة. تصحیح جلال الدین همایی، تهران: نشر هما. در متن نیست
- کربن، هانری (1384). روابط حکمت اشراق و فلسفه ایران باستان. ترجمه عبدالمحمد روح‌بخشان، تهران: اساطیر.
- لانگ، جفری و پل، پری (1398). شواهدی بر زندگی پس از مرگ: علم تجربه نزدیک مرگ. ترجمه زهره زاهدی، تهران: پندار تابان.
- لاهیجی، شمس‌الدین محمـد (1381). مفـاتیح الاعجـاز فـی شـرح گلشـن راز. تصـحیح محمدرضا برزگر خالقی، تهران: زوار.
- محمدی، کاظم (1403). روایح معنوی. ترجمه کتاب فوائح الجمال و فواتح الجلال/ احمدبن عمر نجم‌الدین کبری، کرج: نجم کبری.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد (1981). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. بیروت: دار احیاء التراث.
- مودی، ریموند (1363). بازگشت به زندگی. ترجمه فرخ سیف بهزاد، تهران: فاریاب.
- مورس، ملوین (1380). ادراک لحظات نزدیک به مرگ و تحولات روحی آن. ترجمه رضا جمالیان، تهران: اطلاعات.
- میرداماد، میر محمدباقر (1380). جذوات و مواقیت. تهران: میراث مکتوب.
- میلز، روی (1401). در آغوش نور 3: خاطرات روح‌: زمین سرای اصلی ما نیست. ترجمه فریده مهدوی دامغانی، ‌تهران: تیر.
- نراقی، احمد بن محمدمهدی (1389). معراج السعادة. قم: هجرت.
- نسفی، عزیز‌الدین بن محمد (1377). مجموعه رسائل مشهور به کتاب الانسان الکامل. تصحیح ماریژان موله و هانری کربن، ترجمه سید ضیاءالدین دهشیری، تهران: طهوری.
- هجویری، ابوالحسن علی (1358). کشف‌المحجوب. تصحیح ژوکوفسکی، تهران: طهوری.
- هلدن، جنیس (1397). مرگ پایان هوشیاری نیست. ترجمه مهناز وکیلی و علی‌نقی قاسمیان نژاد، تهران: راز نهان.
- وکیلی، هادی و اقبالی، آزاده (1386). تجربه‌های عرفانی مرگ از منظر مطالعات NDE. قبسات،12(46)، 131-146. https://noo.rs/IhP7x
- یزدان پناه، سید یدالله (1393). مبانی و اصول عرفان نظری. نگارش عطاءالله انزلی، قم: زمزم.