پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

ولایت سیاسی معصومان (ع) از دیدگاه شیعه(با تأکید بر دیدگاه امام خمینی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد تمام گروه علوم سیاسی در اسلام، پزوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
 از چهار شأن معصومان(ع)- ولایت باطنی، ولایت تکوینی، ولایت در تفسیر شریعت و ولایت سیاسی- این مقاله بر بعد اخیر متمرکز شده است. مشهور فقها و اندیشمندان اسلامی معتقد به نصب الهی در این قضیه هستند. در عین حال، شاهد آرای دیگری نیز هستیم. برخی نیز مسئله احق بودن ایشان برای امامت سیاسی را مطرح کرده­‌اند. ولایت فقیه هرچند ابعاد کلامی نیز دارد، اما اساساً مسئله‌­ای فقهی محسوب می­‌شود. در حالی که روشنفکران دینی با دیدگاهی متجددانه آرای مشهور فقها و متکلمان را به چالش می­‌کشند، نواندیشان دینی- همچون مطهری- سعی دارند دیدگاهی بینابین را مطرح نمایند. این مقاله با روش مقایسه‌­ای و با سطح توصیفی- تحلیلی در صدد است مسئله ولایت سیاسی معصومان(ع) و ولایت فقیه را در گفتمان­‌های فوق مقایسه نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- ابن ­ابی ­الحدید، عبدالحمید بن هبة الله (1363). شرح نهج ­البلاغه. قم: مکتبة المرعشی.
- ابن­ طاووس، علی بن موسی(1402 ق).کشف المحجة لثمرة المهجة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
- ابن­ قتیبه، عبدالله بن مسلم (1410 ق). الامامة و السیاسة. بیروت: دارالاضواء.
- ابیش، یوسف (1990). الامام و الامامة عند الشیعة. بیروت: دارالحمراء.
- اجاق­ اف، سیدناظم و داداشی، شعبان (1390). استشهادات ائمه اطهار(ع) و صحابه به حدیث غدیر. فصلنامه علمی. تخصصی طلوع نور، 10(38)، 49-68. https://ensani.ir/file/download/article/20121209083703-9505-24.pdf
- اشتهاردی، علی‌پناه (1391 ق). کتاب هفت‌ساله چرا صدا درآورد؟ قم: علمیه.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1385). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1396). شرح دعای سحر. ‌تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1410 ق). تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1398). ولایت‌فقیه. تهران: نشر عروج.
- امام علی (1380). نهج‌البلاغه. گردآوری شریف رضی، ترجمه سید جعفر شهیدی، چاپ بیست و یکم.
- امینی، عبدالحسین (1392). الغدیر. تهران: میراث النبوة.
- بهروز­لک، غلامرضا (1377). درآمدی بر کلام سیاسی شیعه؛ قاعده لطف. علوم سیاسی، 1(2)، 132 ـ 155. https://psq.bou.ac.ir/article_7453.html
- جمعی از نویسندگان (بی‌تا). دانشنامه امام حسن(ع). پایگاه تخصصی عاشورا.
- جوادی آملی، عبدالله (1381). ولایت ­فقیه؛ ولایت فقاهت و عدالت. قم: اسراء، چاپ سوم.
- حائری یزدی، مهدی (1995). حکمت و حکومت. لندن: شادی.
- حقیقت، سید صادق (1392). مبانی اندیشه سیاسی در اسلام. قم: دانشگاه مفید.
- حقیقت، سید صادق (1396). همروی فلسفه سیاسی و فقه سیاسی. تهران: هرمس.
- حیدری، سید کمال (1437 ق). التدابیر النبویة لحفظ الرسالة الالهیة. بغداد: مؤسسة الامام الجواد.
- خان‌محمدی، یوسف (1392). تفسیر سیاسی قرآن در ایران معاصر. قم: پژوهشگاه علوم فرهنگ اسلامی.
- رضانژاد، عزالدین و رادفر، مهدی (1391). حدیث غدیر و شبهه شکایت از امیرالمؤمنین(ع) نزد پیامبر اکرم(ص). کلام اسلامی، 21(83)، 81-100. https://www.kalamislami.ir/article_61793.html
- سبحانی، محمدتقی (7/8/1402). ارائه تفسیر فقهی صرف از ولایت ­فقیه نادرست است:
https://andishehma.com/tafsir-feghhi-valayat-faghih/
- سروش، عبدالکریم (1375). تحلیل مفهوم حکومت دینی. مجله کیان.
- سید مرتضی، علی بن حسین (1410 ق). الشافی فی الامامة. تهران: مؤسسة الصادق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن (1394). تلخیص الشافی. قم: دارالکتب الاسلامیه.
- شیخ صدوق، محمد بن بابویه (1376). الخصال. تهران: اسلامیه.
- شیخ صدوق، محمد بن بابویه (1417 ق). امالی. بیروت: الاعلمی.
- صمدیار، حسین؛ عربیان، اصغر و نقیبی، سید ابوالقاسم (1399). مشروعیت سیاسی در حاکمیت مبتنی بر دلیل عقل با رویکردی به مبانی فکری امام خمینی(س).  پژوهشنامه متین، 22(89)، 55-83. https://doi.org/10.22034/matin.2021.131733
- طباطبایی، محمدحسین (1403 ق). المیزان. بیروت: الاعلمی.
- عاملی، جعفر مرتضی (1436 ق). الصحیح من سیرة الامام علی(ع). قم: مرکز نشر و ترجمه مؤلفات علامه محقق آیت‌الله‌ سید جعفر مرتضی عاملی.
- عبدالرازق، علی (1925). الاسلام و اصول الحکم. القاهرة: مطبعة مصر.
- غروی، علی ­اصغر (1/8/1392). امام پیشوای سیاسی یا الگوی ایمانی. روزنامه بهار.
- غروی اصفهانى، محمدحسین (1419 ق). حاشیةکتاب المکاسب. تهران: علمیه.
- قدردان قراملکی، محمدحسن (21/10/1399). تطورات و تناقضات دکتر عبدالکریم سروش در مسئله امامت و تشیّع. خبرگزاری دانشجو، کد خبر: ۹۰۴۱۳۸. https://snn.ir/fa/news/904138/%D8%
- قلمداران، حیدر علی (1390). شاهراه اتحاد. تهران: حقیقت. چاپ دوم.
- کرمانی، فؤاد (1383). غیبته منا. مرودشت، مؤسسه فرهنگی- هنری گل نرگس.
- مادلونگ، ویلفرد (1377). جانشینی حضرت محمد. مشهد: بنیاد پژوهش ­های اسلامی.
- مادلونگ، ویلفرد، آخرین مصاحبه:
https://persian6.asset.aparat.com/aparat-video/10d46b85ecd6ec45a88152949b741948
- مجلسی، محمدباقر (1403 ق). بحارالانوار. قم: مؤسسه الوفاء.

- محمدرضایی، محمد (29/8/1397). پاسخ محمد محمدرضایی به مدعیات اخیر عبدالکریم سروش در باب تشیع. خبرگزاری مهر. https://www.mehrnews.com/news/4463289

- محمدی ری ­شهری، محمد (1379). موسوعة الامام علی­ بن ابی­طالب. قم: دار الحدیث.
- مطهری، مرتضی (1386). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
- مطهری، مرتضی (1381). امامت و رهبری. تهران: صدرا.
- منتظری، حسینعلی (1409 ق). دراسات فی ولایة الفقیه. قم: المرکز العالمى للدراسات الاسلامیة.
- موسوی، سید صادق و امیر، علی اصغر (1400). اجتهاد سیستمی؛ خلأ موجود در استنباط احکام مالکیت در فقه امامیه با مروری بر روش اجتهادی امام خمینی (س)پژوهشنامه متین، 23(90)، 125-156. https://doi.org/10.22034/matin.2021.137348
- میرموسوی، سید علی (1395). بنیاد اندیشه سیاسی در اسلام. قم، دانشگاه مفید.
- میرموسوی، سید علی (10/5/1400). «ولایت به‌مثابه امانت یا قیمومیت»: http://majmaqom.ir/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81/2021-08-01-06-45-58
- نجمی، محمدصادق (1394). سیری در صحیحین. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- واعظ‌زاده خراسانی، محمد (1381). در محضر استاد، پیرامون نهج‌البلاغه. مجله نهج‌البلاغه، 2(4 ـ 5)، 196-159. http://noo.rs/sAOJ1
- همپتن، جین (1380). فلسفه سیاسی. ترجمه خشایار دیهیمی، تهران: طرح نو.