پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

تساوی یا تفاوت دیه زن و مرد با رویکردی بر مبانی امام خمینی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.
چکیده
درزمینۀ تفاوت دیه زن و مرد دو نظریه بیان‌شده‫‌است؛ نظر مشهور، تنصیف و دلیل عمدۀ قائلین آن تصریح برخی روایات است. در مقابل، گروهی با تمسک به عدم‌‫تصریح قرآن و مخالفت روایات تنصیف با قرآن، اصل‫‌عدالت‫‌قضایی و کرامت‫ انسانی، به‌ تساوی دیه فتوا‫داده‌اند. نگارنده پس از مداقه در دلایل استنادی قائلین هردو نظریه و با ملحوظ قراردادن این نکته که حکم به تفاوت دیه برگرفته از نصوص قرآنی نیست به این نتیجه رسیده‌‫است که برای رفع تعارض تفاوت دیه با حقوق بین‌المللی می‌توان از دو راهکار استفاده کرد: اول اینکه با استناد به مبانی نظری امام‌‫خمینی مبتنی بر فقه پویا اجتهاد در باب تساوی دیه زن و مرد بسته نیست و می‌توان با توجه به مقتضیات زمانی و مکانی حکم به تساوی داد که منطبق با مصالح، عقل و عدالت‌‫اجتماعی مدنظر اسلام است و یا این‌که از یک رویکرد جدید که جمع دو نظریه است استفاده کرد؛ یعنی هم حکم تنصیف را پذیرفت و هم با استفاده از عناوین‌‫ثانویه مثل مصلحت، ضرورت، حفظ‫‌نظام و قاعده اهم و مهم راهکاری برای جبران مابه‌التفاوت ارائه داد.
 
 
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • ابراهیم نژاد، محمد (1395). نقد و بررسی ادله نظریه آیت‌الله صانعی در برابری دیه زن و مرد. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 7 (12)، 1-28. https://law.tabrizu.ac.ir/article_5963.html
  • ابن ­براج، عبدالعزیز (1406 ق). المهذب. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  • ابن زهره، حمزه (1417 ق). غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع. قم: مؤسسه امام صادق.
  • ابن ­ماجه، محمد (1418 ق). سنن ابن ماجه. بیروت: دارالجیل.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم (1408 ق). لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  • ابو داود، سلیمان بن اشعث (1420 ق). سنن ابن داود. قاهره: دارالحدیث.
  • احمد ادریس، عوض (1377). دیه. ترجمه علیرضا فیض، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • اصغری، عبدالرضا؛ قانع، امیررضا و نورمندی­پور، عباس (1394). بررسی ادله تفاوت دیه زن و مرد در فقه امامیه. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، 21(3)، پیاپی 106، 159-184. https://iss.razavi.ac.ir/article_653.html?lang=fa
  • امام خمینی، سید روح‌الله (1379). تحریر الوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • بایبوردی، سهیلا (1385). تفاوت زن و مرد در دیه. برهان و عرفان (فلسفه تحلیلی)، 3(7)، 9-26. http://noo.rs/UYrwQ
  • بخاری، محمد (1410 ق). صحیح البخاری. قاهره: احیاء الکتب السنه.
  • جوریزی، صغری (1392). نقد و بررسی نظریه تساوی دیه زن و مرد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات دانشگاه پیام نور مازندران.
  • جوهری، مهدی، عابدی، طاهره و جعفری، جلال (1395). واکاوی چالش‌های دیه زن؛ با مطالعه تطبیقی فقه امامیه، فصلنامه تحقیقات حقوقی ایران و بین‌الملل، 9(33)، 97-114. https://journals.iau.ir/article_533584.html
  • حر عاملی، محمدحسن (1414 ق). وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسه آل البیـت.
  • خویی، ابوالقاسم (1410 ق). مبانی تکملة المنهاج. قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخوئی.
  • سلار دیلمی (1421 ق). المراسم العلوّیه. با تحقیق محمود بستانی، قم: منشورات حرمین.
  • سیّاح، احمد (1382). فرهنگ جامع عربی. تهران: انتشارات اسلام.
  • شفیعی سروستانی، ابراهیم؛ رحمان ستایش، محمدکاظم و قیاسی، جلال‌الدین(1376). قانون دیات و مقتضیات زمان. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهورى.
  • شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1413 ق). مسالک الافهام. قم: مؤسسه معارف اسلامی.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی بن حسین بن ‌بابویه‌ (1404 ق). من لایحضره الفقیه. ترجمه علی‌اکبر غفاری، قم: نشر اسلامی.
  • شیخ طوسی، محمد بن‫حسن (1365). تهذیب الاحکام. ترجمه علی‫آخوندی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  • شیخ طوسی، محمد بن‫ حسن (1387). المبسوط فی فقه الامامیه. ترجمه محمدباقر بهبودی، تهران: چاپ مرتضوی.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن (1407 ق). الخلاف. تهران: مؤسسه نشر اسلامی.
  • شیخ مفید، محمد بن نعمان (1403 ق). المقنعه. قم: کنگره شیخ مفید.
  • صانعی، یوسف (1382). فقه الثقلین. تهران: انتشارات عروج، چاپ دوم.
  • صانعی، یوسف (1396). برابری دیه. تهران: فقه الثقلین.
  • طباطبایى کربلایی، على بن محمدعلی (1418 ق‌). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل. قم: مؤسسه آل البیت.
  • فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (1404 ق). التنقیح الرائع لمختصر الشرایع. بیروت: دارالفکر.
  • فاضل هندی، محمد (1416 ق). کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام. قم: جامعه مدرسین.
  • کلینی، محمد بن یعقوب (1429 ق). الکافی. ترجمه هاشم رسولی، قم: انتشارات اسلامیه.
  • مکارم شیرازی، ناصر (1411 ق). قواعد فقهیه. قم: مدرسه امام علی بن ابیطالب، چاپ سوم، 2 جلدی.
  • مقدس اردبیلی، احمد (1403 ق). مجمع الفائدة و البرهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.
  • موسوی، سید فضل‌الله و موسوی، سید مهدی (1386). نقد و بررسی حکم «دیه نفس» زن در قانون مجازات اسلام.مطالعات حقوق خصوصی، 37(4)، 243-271.  1001.1.25885618.1386.37.4.10.6 dor:
  • مهرپور، حسین (1387). بررسی تفاوت دیه زن و مرد در قانون مجازات اسلامی و مبانی فقهی آن. پژوهشنامه متین، 1(2)، 35-64. dor: 1001.1.24236462.1378.2.2.3.8
  • میر شمسی، فاطمه (1380). دیه قتل خطایی. پژوهشنامه متین. 3 (11-12)، 177-192.

https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_191194.html?lang=fa

  • نجفى، محمدحسن (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ترجمه قوچانى، بیروت: دار احیاء التراث العربى.