پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

عدم حجیت علم حسی قاضی مأذون در جرائم حق‌اللهی با تأکید بر دیدگاه امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز ایران.
2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
یکی از مسائل مهم در فقه قضایی مسئلۀ حجیت علم قاضی و گسترۀ آن است؛ به‌ویژه آنکه علم قاضی و نیز دعاوی حقوقی از جهات گوناگونی قابل دسته­‌بندی هستند. در دورۀ معاصر با توجه به پیدایش مفهومِ قاضی مأذون و نیز ابهام قوانین موضوعۀ مربوطه، پیچیدگی این مبحث بیشتر شده است. در این نوشتار مسئلۀ حجیت علم ناشی از ادراک حسی قاضی مأذون در مسائل کیفری حق‌اللهی با رویکرد به آرا و مبانی امام خمینی موردبررسی قرار می­‌گیرد؛ بدین منظور نخست مسئلۀ ادراک حسی از دیدگاه منطقی و امکان حجیت‌­دهی شرعی به آن بررسی‌شده است؛ سپس گسترۀ حجیت علم ناشی از ادراک حسی با توجه به سیرۀ عقلایی موردتحقیق قرارگرفته و ضمن مشخص نمودن محور اصلی در بحث از حجیت علم حسی قاضی مجتهد، ادلۀ عدم حجیت علم حسی قاضی مأذون در مسائل کیفری بیان‌شده است. نتیجه آنکه قاضی مجتهد و قاضی مأذون در هیچ حالتی حق استناد به علم ناشی از ادراک حسی خود را در جرائم حق‌اللهی نخواهند داشت و این ممنوعیت در مورد قاضی مأذون روشن­تر است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1281). الإشارات ‌و التنبیهات. تحقیق مجتبی زارعی، قم: بوستان کتاب.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1379). النجاة. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
- ارسطو (1369). درباره نفس. ترجمه و تحشیه علی مراد داوودی، تهران: حکمت، چاپ سوم.
- اعرجی، عبدالمطلب (1416 ق). کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- الهی قمشه‌ای، مهدی (1363). حکمت الهی عام و خاص. تهران: انتشارات اسلامی. چاپ ششم.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1379). تحریرالوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
- امام خمینی، سید روح‌الله (1392). استفتاءات. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
- امام خمینی، سید روح‌الله (1415 ق). انوار الهدایة فی التعلیقة على الکفایه. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ دوم.
- بهجت، محمدتقی (1386). استفتاءات. قم: دفتر حضرت آیت‌الله‌العظمی بهجت.
- بهمنیار ‌بن‌ مرزبان (1375). التحصیل. با تصحیح مرتضی مطهری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- تفتازانی، مسعود ‌بن ‌عمر (1412 ق). شرح‌ المقاصد. قم: الشریف الرضی.
- سید مرتضی، علی بن حسین (1415 ق). الإنتصار فی انفرادات الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
- شهید ثانی، زین‌الدین ‌بن ‌علی (1413 ق). مسالک‌الأفهام‌ إلی‌ تنقیح‌ شرائع‌ الإسلام. قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه، چاپ سوم.
- شیخ طوسی، محمد ‌بن ‌حسن (1365). تهذیب الاحکام. تهران: دار الکتب الاسلامیه
- شیخ طوسی، محمد ‌بن ‌حسن (1417 ق). الخلاف. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
- طباطبایی، علی ‌بن‌ محمد‌ (1422 ق). ریاض ‌المسائل. قم: مؤسسه آل‌ البیت (علیهم‌السلام) لإحیاء التراث.
- طباطبایی حکیم، محمد سعید (1427 ق). مسائل معاصرة فی فقه القضاء. نجف: دار الهلال.
- طباطبایی، محمدحسین (1390) اصول فلسفه و روش رئالیسم. مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری، تهران: صدرا.
- طباطبایی، محمدحسین، (1386) نهایة الحکمة. تصحیح و تعلیق غلام‌رضا فیاضی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، چاپ چهارم.
- عراقی، ضیاءالدین (بی‌تا). شرح‌ تبصرة ‌المتعلمین (القضاء)، قم: مطبعه مهر.
- فارابی، محمد ‌بن‌ محمد (1413 ق). الأعمال ‌الفلسفیة. بیروت: دار المناهل.
- فارابی، محمد ‌بن‌ محمد (1433 ق). المنطقیات ‌للفارابی. قم: مکتبة ‌السماحة‌ آیة‌ الله‌العظمی‌المرعشی ‌النجفی، چاپ دوم.
- فارابی، محمد ‌بن ‌محمد (1996). إحصاء ‌العلوم. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
- فاضل هندی، محمد‌ بن ‌حسن (1424 ق). کشف‌ اللثام ‌عن ‌قواعد ‌الأحکام. قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
- فخر رازی، محمد ‌بن‌ عمر (بی‌تا). المحصل. عمان: دار الرازی.
- قطب‌‌الدین شیرازی، محمود ‌بن ‌مسعود (1369). درة‌ التاج لغرة الدباج. تهران: حکمت.
- کشفی، عبدالرسول (1380). بررسی و نقد برهان خطای حسی.  اندیشه دینی، دانشگاه شیراز،3(9)، 113-130. https://jrt.shirazu.ac.ir/article_1423.html?lang=fa
- کلانتری، کیومرث، سلمان­پور، عباس (1398). جایگاه علم قاضی در اثبات امر کیفری در حقوق ایران. پژوهشنامه حقوق کیفری، 10(2)، پیاپی 20، 165-186. https://doi.org/10.22124/JOL.2019.5424.1225
- کلینی، محمد (1387). الکافی. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
- لاهیجی، عبدالرزاق بن علی (1425 ق). شوارق‌ الإلهام ‌فی ‌شرح‌ تجرید ‌الکلام. قم: مؤسسه الإمام الصادق (ع).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1366). آموزش فلسفه. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
- مظفر، محمدرضا (1430 ق). أصول الفقه. قم: طبع انتشارات اسلامى، چاپ پنجم.
- مقتدایی، مرتضی (بی‌تا). مفتاح‌الهدایه ‌فی‌شرح‌تحریر‌الوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
- مکارم شیرازی، ناصر (1377). أنوار الفقاهة. قم: مدرسة الإمام ‌علی ‌بن ‌أبی ‌طالب (ع).
- ملاصدرا، محمد ‌بن ‌ابراهیم (1368). الحکمةالمتعالیة‌فی‌الأسفار‌العقلیة‌الاربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
- منتظری، حسینعلی (1384). استفتاءات. تهران: نشر سایه.
- موسوی اردبیلی، عبدالکریم (1381). فقه‌القضاء. قم: جامعة المفید.
- موسوی خلخالی، محمدمهدی (1380). حاکمیت در اسلام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- موسوی، سید عبدالواحد (1396). عرف و بناهای عقلایی در مکتب فقهی امام خمینی (س). پژوهشنامه متین، 19(77)، 93-110. dor: 20.1001.1.24236462.1396.19.77.5.3
- مؤمن قمی، محمد (1389). مبانی تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
- میرزایی، میلاد، شکوهی زاده، رضا و الماسی، نجاد علی (1401). اعتبار شهادت، اقسام و ارزش اثباتی آن در قلمرو قوانین و سیاست‌های حقوقی جوامع تابع نظام کامن لا (جامعه موردمطالعه: آمریکا). ماهنامه جامعه­شناسی سیاسی ایران، 5(11)، 1944-1964. https://doi.org/10.30510/psi.2022.347678.3591
- نجفی، محمدحسن (1404 ق). جواهرالکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاءالتراث ‌العربی، چاپ هفتم.
- نوری همدانی، حسین (1388). هزار و یک مسئله فقهی (مجموعه استفتاءات). قم: مهدی ‌موعود (عج).
- واربرتون، نایجل (1385). الفبای فلسفه. ترجمۀ مسعود علیا، تهران: ققنوس.
- ولایی، عیسی (1386). راه‌های عامۀ اثبات جرایم با نگرشی به دیدگاه امام خمینی (س). پژوهشنامۀ متین، 12(48)، 142-161. dor: 20.1001.1.24236462.1389.12.48.4.5
- هاشمی شاهرودی، سید محمود (1419 ق). بایسته­‌های فقه جزا. تهران: میزان.
- هاشمی شاهرودی، سید محمود (1423 ق). قراءات فقهیة معاصرة. قم: مؤسسة دائرة المعارف الفقه الاسلامی.