پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

ولایت پژوهی امام خمینی (ره) بر پایۀ هستی‌شناسی عرفانی با تأکید بر مراتب ولایت عرفانی در قوس نزول و صعود هستی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران و مدرس دانشگاه معارف قرآن و عترت اصفهان، اصفهان، ایران.
2 استادیار گروه عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
مقاله حاضر به بررسی مفهوم ولایت عرفانی از منظر امام خمینی با تمرکز بر مراتب آن در قوس نزول و صعود می‌پردازد. این پژوهش که با روش کتابخانه‌ای و با مطالعه آثار عرفانی امام خمینی انجام‌شده، ضرورت خود را در تبیین نظام هستی‌شناسی عرفانی ولایت با تأکید بر این دو قوس می‌داند که در پژوهش‌های معاصر کمتر بدان پرداخته‌شده است. از نگاه امام خمینی، ولایت، حقیقتی واحد و ظهور اسم اعظم «الله» است که همۀ موجودات به میزان سعه وجودی خود از آن بهره‌مندند. این حقیقت در قوس نزول از ذات غیب‌الغیوب آغاز شده و در پنج حضرت (احدیت، واحدیت، ارواح، مثال و کون جامع) و مراحلی چون فیض اقدس، اسم اعظم، اعیان ثابته و فیض مقدس تجلی می‌یابد. در قوس صعود، سالک با پیمودن اسفار اربعه عرفانی و گذر از مراتب فنا (فعلی، صفاتی و ذاتی) و قرب (نوافل و فرایض)، به شهود مراتب ولایت و وصول به مقام انسان کامل نائل می‌شود. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که از دیدگاه امام خمینی، انسان کامل (حقیقت محمدیه و علویه) مظهر تام ولایت و عینیت یافته با اسم اعظم است و سیر عرفانی در چارچوب شریعت و تحت هدایت اولیای الهی محقق می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- آملى‏، سید حیدر (1422 ق). تَفْسیرُ المُحیطُ الأعْظَم وَ الْبَحْرُ الخِضَمّ فی تَأویلِ کتابِ الله العَزیزِ المحکم. با تحقیق و تعلیق سید محسن موسوى تبریزى‏، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامى‏.
- ابن اثیر، مبارک بن محمد (1367). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏.
- ابن درید، محمد بن حسن‏ (1988)‏. جمهرة اللغة. بیروت: دار العلم للملایین‏.
- ابن عربى‏، محی‌الدین (1946). فصوص الحکم. قاهره: دار احیاء الکتب العربیة.
- ابن عربى، محی‌الدین (بی‌تا). ‏الفتوحات المکیة. بیروت: دار صادر.
- ابن منظور، محمد بن مکرم‏ (1414 ق)‏. لسان العرب‏. بیروت: دار صادر.
- اردبیلی، عبدالغنی (۱۳۸۱). تقریرات فلسفه امام خمینی (شرح منظومه). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- ازهرى، محمد بن احمد (1421 ق). تهذیب اللغة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- امام خمینى‏، سید روح‌الله (1370). آداب الصلاة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
- امام خمینى‏، سید روح‌الله (1376). مصباح الهدایة إلى الخلافة و الولایة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى‏.
- امام خمینى‏، سید روح‌الله (1378). التعلیقة على الفوائد الرضویة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1382)‏. شرح چهل حدیث (اربعین حدیث). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
- امام خمینى‏، سید روح‌الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
- امام خمینى‏، سید روح‌الله (1391). ترجمه و شرح دعاى سحر. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
- امام خمینى‏، سید روح‌الله (1395). ترجمه مصباح الهدایة إلى الخلافة و الولایة. ترجمه حسین مستوفی، تهران: چاپ و نشر عروج، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى‏.
- امام خمینى‏، سید روح‌الله (1406 ق)‏. تعلیقات على شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس. تهران: نشر پاسدار اسلام.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1410 ق). الرسائل. قم: اسماعیلیان.
- ترمذی، ابوعبدالله محمد بن علی (1422 ق). ختم الاولیاء. بیروت: مهد الآداب الشرقیة.
- جامى‏، عبدالرحمن (1370). نقد النصوص فى شرح نقش الفصوص. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامى، چاپ دوم‏.
- جزایری، نعمت‌الله بن عبدالله‏ (1401 ق). النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین. قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.
- جوهرى، اسماعیل بن حماد (1376). الصحاح‏. بیروت: دار العلم للملایین.
-حسین پور، غلامرضا (1399). نمود ذوق عرفانی امام خمینی در حضرات خمس. پژوهش‌های عرفانی، 3 (6)، 29-43.
- حمیری، نشوان بن سعید (1420 ق). شمس العلوم‏. دمشق: دار الفکر.
- خمینی، سید حسن (1394). تحریر توحید: شرح مقدمه داود بن محمود قیصری بر فصوص الحکم ابن عربی. تنظیم، تحقیق و نگارش سید محمود صادقی، تهران: انجمن عرفان اسلامی، مؤسسه چاپ و نشر عروج.
- راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1374)‏. ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن‏‏. ترجمه غلامرضا خسروی حسینی، تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء آثار‌الجعفریه.
- رحیمی، جعفر (۱۳۹۳). بررسی تطور تاریخی ولایت تکوینی از حکیم ترمذی تا ابن عربی در متون منثور عرفانی. مطالعات عرفانی، 10(2)، 71-94. https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113108.html
- روزبهان بقلى،‏ روزبهان بن ابی نصر‏ (1426 ق). مشرب الأرواح‏. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- زبیدی، محمد بن محمد (1414 ق). تاج العَروس من جواهر القاموس‏‏. بیروت: دار الفکر.
- شهید ثانی، زین‌الدین بن على‏ (1375). ارمغان شهید: ترجمه مُسکّن الفؤاد. ترجمه عباس مخبر دزفولی، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى‏.
- شهید ثانی، زین‌الدین بن علی‏ (1377). شرح مصباح الشریعة. ترجمه عبدالرزاق گیلانى‏، تهران: پیام حق‏.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن‏ (1407 ق). تهذیب الأحکام‏. تهران: دار الکتب الإسلامیه‏.
- طباطبایی، فاطمه و شریعتی، مرضیه (1391). توحید شهودی از منظر امام خمینی. پژوهشنامه متین، 14(57)، 103-124.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1391.14.57.5.8
- طریحى، فخرالدین بن محمد (1375)‏. مجمع البحرین. تهران: مرتضوی‏.
- عطار نیشابورى‏، فریدالدین (1323). مظهر العجائب و مظهر الاسرار. تهران: بی‌نا.
- غروی، سعیده و محسنی، طاهره (1394). ولایت تکوینی انسان سالک در قرآن با تأکید بر آرای امام خمینی. پژوهشنامه متین، 17(66)، 113-131.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1394.17.66.6.8
- فراء، یحیى بن زیاد (1980)‏. معانى القرآن. مصر: دارالمصریه للتألیف و الترجمه‏.
- فراهیدى، خلیل بن احمد (1409 ق)‏. العین. قم: نشر هجرت‏.
- فرغانی، سعیدالدین (1379). مشارق الدرارى شرح تائیه ابن فارض‏. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى‏.
- فیومى، احمد بن محمد (1414 ق). المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى‏. قم: مؤسسه دار الهجرة.
- قمشه‌ای، محمدرضا (1378). مجموعه آثار حکیم صهبا. تهران: کانون پژوهش.
- قیصری، محمد داود (1375). شرح فصوص الحکم. تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى‏.
-کاظم خانی، سلام‌الله و ظفرنوایی، خسرو (1399). تجلی ولایت خلیفه‌الله ازنظر عرفانی امام خمینی. عرفان اسلامی، 17(66)، 289-307. 20.1001.1.20080514.1399.17.66.15.7 / https://dor.isc.ac/dor https://sanad.iau.ir/Journal/mysticism/Article/907756
-کلینی، محمد بن یعقوب (1407 ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
- مجلسی، محمد باقر (1403 ق). بحارالانوار. قم: مؤسسة الوفاء.
- مصطفوى، حسن‏ (1430 ق).‏ التحقیق فى کلمات القرآن الکریم. بیروت، قاهره، لندن: دار الکتب العلمیة، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی‏.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم‏ (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
- نسفى‏، عزیز‌الدین (1386). کشف الحقائق‏. تهران: انتشارات علمى و فرهنگى‏.