پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

مالیت سنجی رمز ارزها با تأکید بر مبانی امام خمینی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران.
2 دانش آموخته دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
امروزه رمز ارزها به‌عنوان نوع جدیدی از پول‌، کانون توجه سرمایه‌داران خرد و کلان قرارگرفته و بخش قابل‌توجهی از مبادلات را به خود اختصاص داده‌اند. نوظهور بودن این نوع پول‌ها و ابهامات متعددی که در مورد ماهیت آن‌ها وجود دارد، جامعه را در نوع برخورد با آن دچار سردرگمی و تردید کرده است. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در این موضوع، مالیت داشتن رمز ارزهاست. با توجه به اینکه در فقه امامیه مالیت داشتن ثمن و مثمن از شرایط صحت بیع به شمار می‌رود، در پژوهش حاضر ابتدا مالیت و تعریف امام خمینی از آن موردبررسی قرار گرفت و سپس با توجه به تعریف و مبانی ایشان در این مسئله، به بازکاوی و تحلیل ابهامات موجود در مالیت رمز ارزها پرداخته شد. امام خمینی، پایه و اساس مالیت هر شی‌ء را میزان رغبت عقلای اهل دقت می‌داند. بر اساس این تعریف، ملاک‌هایی چون منفعت داشتن، مسائل سیاسی، قابل‌انتقال بودن و مشروعیت داشتن در رغبت و یا عدم رغبت عقلا به رمز ارزها، مؤثر هستند. مشروعیت داشتن و میزان تأثیر آن در رغبت عقلا به رمز ارزها، مهم‌ترین چالش در این زمینه است. با توجه به اینکه امام خمینی عدم مشروعیت را مانع ترتب آثار مالیت می‌داند، این امر در سه بخش حکم اولیه، ثانویه و حکومتی موردتحقیق و تحلیل قرار گرفت و معلوم شد شبهاتی که پیرامون عدم مشروعیت بازار رمز ارزها در این سه زمینه وجود دارد، وارد نبوده و با توجه به مبانی امام خمینی رمز ارزها مالیت دارند.
کلیدواژه‌ها

-        آنتونوپولوس، آندریاس(1401). همه چیز دربارۀ بیت کوین. ترجمه احسان ملکیان و علیرضا زارع پور، تهران: نشر نص.
-        ابن اثیر، مبارک بن محمد (1367)‏. النهایة فی غریب الحدیث و الاثر. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏، چاپ چهارم‏.
-        ابن منظور، محمد بن مکرم‏(1414ق)‏. لسان العرب‏. بیروت: دار الفکر ‏.
-        اخوان، پیمان (1398). ارزهای دیجیتالی: بیت کوین، بلاک‌چین و مفاهیم پایه. تهران: انتشارات آتی نگر.
-        امامی، حسن (۱۳۶۳). حقوق مدنی. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه، چاپ دهم.
-        امام خمینى،  سید روح اللّه (1385). ترجمه تحریرالوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
-        امام خمینى،  سید روح اللّه (1381). الاستصحاب. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
-        امام خمینى،  سید روح اللّه (1421 ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
-        امام خمینى،  سید روح اللّه (الف 1415 ق). المکاسب المحرمة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
-        امام خمینى،  سید روح اللّه (ب 1415ق). بدائع الدرر فی قاعدة نفی الضرر. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
-        انصاری، سید مرتضی(1411ق). کتاب المکاسب. قم: منشورات دار الذخائر، چاپ اول.
-        ایروانی، علی(1406ق). حاشیة المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول.
-        حاجی ملامیرزایی، حامد(1399). بلاکچین. تهران: انتشارات دانشگاه و پژوهش عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
-        حسینی مراغی، سید میر عبدالفتاح(1417ق). العناوین الفقهیة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین، چاپ دوم.
-        خردمند، محسن (1398). بررسی فقهی استخراج و مبادله رمز ارزها با تمرکز بر شبکه «بیت کوین». معرفت اقتصاد اسلامی، 10(2)، پیاپی 20، 109-124. SID. https://sid.ir/paper/360793/fa
-        خویی، سید ابوالقاسم (بی­تا). مصباح الفقاهه (المکاسب). قم: مؤسسه انصاریان.
-         راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق).‏ المفردات فی غرائب القرآن. بیروت- دمشق‏: دار القلم- الدار الشامیة، چاپ اول‏.
-         رهبر، فرهاد، زال پور، غلامرضا، و میرزاوند، فضل اله (1382). تعاریف، مفاهیم، آثار و پیامدهای پولشویی. مجلس و پژوهش، 10(37)، 18-28. SID: https://www.sid.ir/paper/438518/fa
-        سلیمانی پور، محمد مهدی، سلطانی‌نژاد، حامد و پورمطهر، مهدی  (1396). بررسی فقهی پول مجازی.  تحقیقات مالی اسلامی، 6(2)، 167-192. https://doi.org/10.30497/ifr.2017.2002
-        صدر، سید محمدباقر (1417ق). اقتصادنا. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول.
-        صفایی، حسین (۱۳۸۰). حقوق مدنی اشخاص و اموال. تهران: میزان.
-        طاهری، حبیب‌الله (۱۴۱۸ق). حقوق مدنی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-        طباطبایى حکیم، سید محسن (۱۴۱۴ق). نهج الفقاهة. قم: انتشارات 22 بهمن.
-        طریحی، فخرالدین بن محمد (1375). مجمع البحرین. تهران: مرتضوى‏، چاپ سوم.
-        علامه حلی، حسن بن یوسف(1413ق). قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامی. چاپ دوم.
-        علیزاده اصل، محمد و موسویان، سید عباس (1394). بررسی ضابطه غرر در معاملات جدید. تحقیقات مالی اسلامی، 5(1) پیاپی 9، 5-36. https://doi.org/10.30497/ifr.2015.1791
-        فاضل لنکرانی ، محمد (۱۴۲۶ق). رساله توضیح المسائل. قم: دارالفکر، چاپ چهاردهم.
-        فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (1425ق). کنزالعرفان فی فقه القرآن. قم: مرتضوی.
-        فراهیدى، خلیل بن احمد (1409 ق)‏. کتاب العین‏. قم: نشر هجرت‏، چاپ دوم.
-        فیومى، احمد بن محمد (1414ق)‏. المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. قم: مؤسسه دار الهجرة، چاپ دوم‏.
-        قرشى بنایى، علی‌اکبر (1412ق). قاموس قرآن. تهران: دار الکتب الاسلامیة، چاپ ششم‏.
-        کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۶). اموال و مالکیت. تهران: سهامی انتشار.
-        گلپایگانی، سید محمدرضا (۱۴۰۹ق). مجمع المسائل. قم: دارالقرآن الکریم، چاپ دوم.
-        مصطفوى، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی چاپ اول.
-        مقدس اردبیلی، احمد(1403ق).مجمع الفائدة و البرهان.قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به حوزه علمیه قم. چاپ دوم.
-        مکارم شیرازی، ناصر (1385). بررسی طرق فرار از ربا. قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌طالب.
-        مکارم شیرازی، ناصر (1422ق). بحوث فقهیه هامه. قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌طالب.
-         موسوی بجنوردی، سید محمد و صباغی ندوشن، مریم (1393). شرط مالیت عوضین در صحت معاملات با رویکردی بر نظر امام خمینی (س). پژوهشنامه متین، 16( 65)، 45-. 66. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1393.16.65.3.6
-        موسوی بجنوردی، میرزا حسن (۱۴۱۹ق). القواعد الفقهیة. نجف: انتشارات مکتب.
-        ناطق الاسلام، مصطفی و فرزان جم، احمد رضا (1395). دربارۀ جویندگان بیت کوین. شبکه. https://fidibo.com
-        نائینی، محمد حسین(1373). منیة الطالب فی حاشیه المکاسب. تهران: المکتبه المحمدیه، چاپ اول.
-        نواب پور، علیرضا، یوسفی، احمد علی و طالبی، محمد (1397). تحلیل فقهی کارکردهای پول‌های رمزنگاری شده (مورد مطالعه بیت کوین).  اقتصاد اسلامی، 18(72)، 213-243.  https://eghtesad.iict.ac.ir/article_34166.html
-        هافمن، نیل (1397). بیت کوین به زبان ساده. ترجمه مصطفی دهقان، تهران: انتشارات داریا.