پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

ضرورت نهاد خانواده با تأکید بر نقش تربیتی مادر از نگاه اندیشمندانِ جوامع اسلامی معاصر (مطالعه موردی امام خمینی و سید قطب)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران.
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
3 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22034/matin.2024.477749.2290
چکیده
در قرن بیستم، هم‌زمان با گسترش اندیشه‌های مادیگرایانه (مانند کمونیسم) که خواستار جایگزینی یا حذف نهاد خانواده در غرب بودند، کشورهای اسلامی نیز تحت تأثیر این جریان‌ها قرار گرفتند. در واکنش به این جریان، شمار قابل‌توجهی از عالمان و اندیشمندان اسلامی، با تأکید بر مبانی دینی، به دفاع از نهاد خانواده و به‌ویژه نقش تربیتی مادر پرداختند. در این میان، امام خمینی (به‌عنوان عالم برجسته شیعه) و سید قطب (به‌عنوان اندیشمند اهل سنت) از چهره‌های شاخص محسوب می‌شوند. هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه دیدگاه‌های این دو اندیشمند درباره ضرورت خانواده با محوریت نقش تربیتی مادر است. این مطالعه با روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که دیدگاه امام خمینی و سید قطب از مشترکات قابل‌توجهی برخوردار است؛ ازجمله تأکید بر خانواده به‌مثابه نهادی مبتنی بر آموزه‌های اسلام، تمرکز بر جایگاه مادر در تربیت فرزند و موضع‌گیری صریح در برابر جریان‌های تضعیف‌کننده خانواده. درعین‌حال، نگرش امام خمینی به ابعاد چندگانه نقش تربیتی زن در خانواده و هماهنگی میان این نقش‌ها، نقطه تمایز مهم دیدگاه وی نسبت به سید قطب به شمار می‌آید.
کلیدواژه‌ها

-         آونج، مینا (1396). جایگاه زنان در منظر امام خمینی. پرتال امام خمینی. کد مطلب 155776، قابل‌دسترس در http://www.imam-khomeini.ir
-          افروز، غلامعلی (1378). روان‌شناسی و تربیت کودکان و نوجوانان. تهران: سازمان انجمن اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران.
-         امام خمینی، سید روح­الله (1361). در جستجوی راه از کلام امام خمینی. تهران: امیرکبیر.
-          امام خمینی، سید روح­الله (1382). چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-          امام خمینی، سید روح­الله (1370). سیمای زن در کلام امام خمینی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-          امام خمینی، سید روح­الله (1381). ولایت‌فقیه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-         امام خمینی، سید روح­الله (1378). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-          امام خمینی، سید روح­الله (1390). جایگاه زن در اندیشه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-         امام علی (1379). نهج‌البلاغه. گردآوری شریف رضی، ترجمه محمد دشتی، قم: نسیم حیات.
-         باقری، شهلا (1379). بررسی جامعه‌شناختی دیدگاه تربیتی حضرت امام در مورد نقش زن در خانواده در تأملی بر جایگاه زن (ج 1). تهران: ستاد بزرگداشت یکصدمین سال میلاد امام خمینی.
-         بی‌ریا، ناصر (1394). روان‌شناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی. تهران: سمت.
-         جهانشاهی، مینا (1400). زن در جدال سنت و تجدد: جایگاه زنان در جوامع اسلامی با تأکید بر آراء مرتضی مطهری، سید قطب و نصر حامد ابوزید. تهران: نگاه معاصر.
-         چراغ چشم، عباس (1385). جایگاه زن در خانواده و جامعه از دیدگاه امام خمینی. ماهنامه شمیم یاس، 4(43). https://noo.rs/us5MB
-         حر عاملی، محمد بن حسن (بی­تا). وسائل­الشیعه الی تحصیل مسائل­الشریعه. تحقیق ربانی شیرازی، بیروت: دار احیاء التراث­العربی.
-         دیانی دردشتی، زهرا و حسینی میرصفی، سیده فاطمه (1401). بررسی نقش سیاسی زنان از منظر قرآن و روایات با تأکید بر تفاسیر مفسّران معاصر فریقین (المیزان- فی‌ظلال القرآن).  مطالعات اسلامی زنان و خانواده، 9(16)، 231-254.https://pubs.jz.ac.ir/article_159121.html
-         رجایی، غلامعلی (1378). برداشت‌هایی از سیره امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-         رسولی‌پور، رسول و مهدوی، ناهید (1392). نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی. پژوهشنامه متین، 15(59)، 89 ـ 109.20.1001.1.24236462.1392.15.59.3.7/ https://dor.isc.ac/dor
-          ساروخانی، باقر (1370). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده. تهران: سروش.
-          شرفی، محمدرضا (1378). تربیت اسلامی با تأکید بر دیدگاه‌های امام خمینی (ره). تهران: پنجره.
-          شهری، گل‌سخن (1391). مفهوم جاهلیت و اصول‌گرایی مذهبی سیاسی در اندیشه سید قطب. تهران: احسان.
-         فریدمن، جین (1381). فمینیسم. ترجمه فیروزه مهاجر، تهران: آشیان.
-         قائمی، علی (1375). نظام حیات خانواده در اسلام. تهران: انجمن اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران.
-          قطب، سید (1341). عدالت اجتماعی در اسلام. ترجمه محمدعلی گرامی و سید هادی خسروشاهی، تهران: بی­نا.
-          قطب، سید (1342). اسلام و صلح جهان. ترجمه سید هادی خسروشاهی و زین­العابدین قربانی، قم: بی­نا.
-         قطب، سید (1351). فاجعه تمدن و رسالت اسلام. ترجمه علی حجتی کرمانی، تهران: اسلامی.
-         قطب، سید (1359). معالم فی­الطریق (چراغی بر فراز راه). ترجمه حسن اکبری مرزناک، تهران: امت.
-          قطب، سید (1360). اخلاق و تربیت در اسلام. ترجمه روح­الله مازندرانی، تهران: بنیاد علوم اسلامی.
-         قطب، سید (الف 1387). مبانی تفکر اسلامی. ترجمه ابوبکر حسن­زاده، تهران: احسان.
-          قطب، سید (ب 1387) فی­ظلال­­القرآن. ترجمه مصطفی خرم­دل، تهران: احسان.
-         مجلسی، محمدباقر (1403 ق). بحارالانوار. بیروت: مؤسسة الوفاء.
-         مکتبی، محمد و هدایتی، سعید (1387). زن و خانواده از دیدگاه امام خمینی. قم: دفتر عقل.
-         موسوی بجنوردی، سید محمد و مهرگان صومعه‌سرایی، بتول (1396). بررسی حقوق و تکالیف غیرمالی زوجین بر اساس مصلحت خانواده با رویکردی بر نظر امام خمینی. پژوهشنامه متین، 19(76)، 1 ـ 20. /20.1001.1.24236462.1396.19.76.1.7 https://dor.isc.ac/dor
-         میرشکاری، اصغر (1388). هم‌نفس بهار. تهران: عروج.
-         هاشمی رکاوندی، مجتبی (1370). مقدمه‌ای بر روان‌شناسی زن. قم: شفق.