این مقاله با روش تطبیقی ـ تحلیلی، مبانی معرفتی، انسان‌شناختی و سیاسی اندیشه امام خمینی(ره) و جان لاک را بررسی می‌کند. پرسش اصلی پژوهش این است که هر یک از این دو متفکر، بر اساس چه برداشتی از انسان، معرفت، منشأ قدرت سیاسی و غایت حکومت، نظم سیاسی مطلوب خود را تبیین می‌کنند. در این چارچوب، اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) بر پیوند میان توحید، شریعت، عقلانیت دینی، ولایت و نقش مردم در تحقق نظم سیاسی استوار است. در مقابل، جان لاک با تأکید بر حقوق طبیعی، رضایت افراد، قرارداد اجتماعی و تسامح دینی، الگویی متفاوت از مشروعیت و سامان سیاسی ارائه می‌دهد.



یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تفاوت این دو دیدگاه را نباید صرفاً به تقابل‌هایی مانند «مشروعیت الهی» و «مشروعیت مردمی» یا «دین» و «عقل» فروکاست. در اندیشه امام خمینی(ره)، در کنار منشأ الهی احکام و چارچوب شریعت، پذیرش عمومی، عقل سیاسی و مصلحت نیز اهمیت دارد. همچنین در اندیشه لاک، حقوق طبیعی و نظم سیاسی کاملاً از مبانی الهیاتی جدا نیست. بنابراین، مقایسه دقیق این دو نظریه باید هم تفاوت‌های بنیادین و هم زمینه‌های مشترکی مانند عدالت، مسئولیت قدرت، نظم عمومی و کرامت انسان را در نظر بگیرد.