پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

نقش نابرابری اقتصادی–اجتماعی در شکل‌گیری زمینه‌های انقلاب اسلامی ایران: تحلیلی مقایسه‌ای از پنج شهر منتخب با تأکید بر نظریه محرومیت نسبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
2 دانشجو مقطع دکتری تخصصی علوم سیاسی- جامعه شناسی سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم وتحقیقات
10.22034/matin.2026.579396.2435
چکیده
انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ حاصل تعامل مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، نهادی و تاریخی بود. این مقاله با تمرکز بر نقش نابرابری اقتصادی–اجتماعی، می‌کوشد نشان دهد که چگونه توسعه نامتوازن، تمرکز منابع، شکاف‌های طبقاتی و محرومیت نسبی در پنج شهر منتخب تهران، اصفهان، مشهد، تبریز و شیراز، به شکل‌گیری زمینه‌های نارضایتی و بسیج انقلابی کمک کردند. چارچوب نظری پژوهش با محوریت مفهوم محرومیت نسبی در اندیشه تد رابرت گر طراحی شده است؛ با این حال، برای پرهیز از تقلیل‌گرایی، این چارچوب با عناصر نظریه دولت و انقلاب، بسیج منابع و بحران مشروعیت سیاسی تکمیل می‌شود. در این مقاله، نابرابری اقتصادی علت مستقل و کافی انقلاب تلقی نمی‌شود، بلکه به‌عنوان یکی از عوامل زمینه‌ساز در نظر گرفته می‌شود که آثار آن در صورت پیوند با ضعف نمایندگی سیاسی، سرکوب، شبکه‌های اجتماعی و مذهبی بسیج، بحران مشروعیت و شکاف دولت–جامعه تشدید می‌گردد. روش پژوهش کیفی و توصیفی–تحلیلی است و داده‌ها از منابع تاریخی، گزارش‌های آماری و مطالعات موجود درباره دوره پهلوی دوم گردآوری شده‌اند. یافته‌های مقایسه‌ای نشان می‌دهد که الگوهای نابرابری در شهرهای مورد مطالعه یکسان نبودند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 آبان 1405