پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

واکاوی فقهی تأثیر قصد در تحقق عنوان إعانه بر جرم با رویکردی بر دیدگاه‌ امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران .
2 دانشجوی دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.
3 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
در حقوق اسلام، ادلۀ متعددی بر ضرورت قصد در مباشر دلالت دارد و آن را اساسی­ ترین رکن در تحقق جرم به شمار آورده که بدون آن، انتساب عنوان مجرمانه و استحقاق مجازات با مشکل مواجه می­ گردد. این ضرورت در تحقق معاونت مورد اختلاف واقع شده و از امام خمینی به‌عنوان یکی از مخالفین نام برده ­اند. از آنجا که گستردگی عملیات اجرایی برخی اعمال، دخالت عوامل دیگر را جهت اجرای قصد مباشر ایجاب می‌کند، لزوم تدقیق در مسئله روشن می­ گردد؛ چراکه معاون ممکن است تحت تأثیر فریب مباشر یا برای جلوگیری از عملی شدن تهدید و یا با هدف احسان، اقداماتی انجام دهد که علی‌رغم فقدان قصد، به دلیل انتساب عنوان معاونت، محکوم به مجازات گردد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه­ ای صورت گرفته و حاصل آن نشان می ­دهد که قول موافق با ضرورت قصد أرجح بوده و بررسی نظرات امام نیز علی‌رغم قول به کفایت علم و تأکید بر نقش عرف در تشخیص معاونت، بیانگر گرایش ایشان به این قول است. درنتیجه، در برخی مصادیق به دلیل فقدان قصد، عنوان معاونت و استحقاق مجازات منتفی خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- ابن منظور، محمد بن مکرم (1414 ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
- اردبیلی، محمدعلی (1385). حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات میزان.
- انصارى، مرتضى (1410 ق). کتاب المکاسب (المحشی). قم: مؤسسه مطبوعاتى دارالکتاب.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1415 ق). المکاسب المحرمه. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
-امام خمینى، سید روح‏الله (1379). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول.
- بحرانی، یوسف (1405). الحدائق الناضره. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- جعفری، محمدجعفر (1380). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
- حر عاملی، محمد بن حسن (1409 ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
- حسینى، محمد (بی­تا). إیصال الطالب إلى المکاسب. تهران: منشورات اعلمى.
- حسینی، سیدمیرعبدالفتاح بن علی (۱۴۱۷ ق). العناوین‌الفقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.
- خویى، ابوالقاسم (بی­تا). مصباح الفقاهة. بی­جا.
- زراعت، عباس (1387). شرح قانون مجازات اسلامی. تهران: انتشارات ققنوس.
- سبحانى، جعفر (1424 ق). المواهب. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
- سبزوارى، عبدالأعلى (1413 ق). مهذب الأحکام. قم: مؤسسه المنار.
- سبزوارى، محمدباقر (1423 ق). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- سعدى، ابوجیب (1408 ق). القاموس الفقهی لغة و اصطلاحاً. دمشق: دارالفکر.
- شیخ صدوق، محمد بن علی (1409 ق). من لایحضره الفقیه. تهران: نشر صدوق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن (1387 ق). المبسوط فی فقه الامامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
- طاهرى، حبیب‌الله (1375). حقوق مدنى. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- طباطبایى، على (بی­تا). ریاض المسائل. قم: مؤسسه آل البیت(ع).
- عبدالرحمان، محمود (بی­تا). معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة. بی­جا.
- علامه حلی، حسن بن یوسف (1412 ق). منتهى المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیه.
- علامه حلی، حسن بن یوسف (1414 ق). تذکرة الفقها. قم: مؤسسه آل البیت(ع).
- فاضل لنکرانی، محمد (1427 ق). تفصیل الشریعة فى شرح تحریرالوسیلة. قم: مرکز فقهى ائمه اطهار(ع).
- قرشی، على­اکبر (1412 ق). قاموس قرآن. تهران: دار­الکتب الإسلامیة.
- قیاسی، جلال­الدین؛ ساریخانی، عادل و خسروشاهی، رضا (1395). مطالعه تطبیقی حقوق جزای عمومی (اسلام و حقوق موضوعه). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- کمال­الدین، محمد (1991). المسئولیة الجنائیة. بیروت: المؤسسة الجامعیة للدراسات و النشر و التوزیع.
- کلینى، محمد (1407 ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
- گلدوزیان، ایرج (1385). بایسته­های حقوق جزای عمومی. تهران: نشر میزان.
- محقق داماد، مصطفى (1406 ق). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامى.
- مرادی، حسن (1373). شرکت و معاونت در جرم. تهران: نشر میزان.
- مرتضی زبیدى، محمد بن محمد (1414 ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
- مرعشى شوشتری، محمدحسن (1427 ق). دیدگاه‌هاى نو در حقوق. تهران: نشر میزان.
- مقدس اردبیلی، احمد (1403 ق). مجمع الفائدة و البرهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- مقدس اردبیلى، احمد (بی­تا). زبدة البیان فی أحکام القرآن. تهران: المکتبة الجعفریة لإحیاء آثار الجعفریة.
- مکارم شیرازی، ناصر (1426 ق). أنوار­الفقاهة. قم: انتشارات مدرسه امام علی(ع).
- مکارم شیرازی، ناصر (1427 ق). دائرة المعارف فقه مقارن. قم: انتشارات مدرسه امام على(ع).
- موسوی بجنوردی، محمد (1382). معاونت در جرم. پژوهشنامه متین، 5 (18)،3-16. dor:20.1001.1.24236462.1382.5.18.1.3
- موسوی بجنوردی، محمد (1387). مسئولیت کیفری کودک با رویکردی بر نظر امام خمینی. پژوهشنامه متین، 10 (40)،42- 69. 20.1001.1.24236462.1387.10.40.3.4 dor:
- میر سعیدی، منصور (1383). مسئولیت کیفری: قلمرو و ارکان. تهران: نشر میزان.
- نجفی، محمدحسن (1422 ق). أنوار­الفقاهة. نجف: مؤسسه کاشف الغطا.
- نجفى، مهدى (1423 ق). أحکام المتاجر المحرمة. نجف: مؤسسه کاشف الغطا.
- نراقى، احمد (1417 ق). عوائد­الأیام. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.
- نوربها، رضا (1385). زمینه حقوق جزای عمومی. تهران: گنج دانش.
- نوری، حسین بن محمدتقی (1408 ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.
 
- Abdul Rahman, M. (n.d.). Dictionary of jurisprudential terms and Words
 [In Arabic]
- Allāma Hilli, H. (1993) Tadhkirat al-Foqaha. Qom: Al-Al-Bayt Institute. [In Arabic]
- Allama Hilli, H. (1991). Muntahi al-Matlab fi Tahqiq al-Madhhab. Mashhad: Majma al-Buhuth al-Islamiyyah, 1st edition. [In Arabic]
-Ansari, M. (1989). Gains )Al-Makasib). Al-mohasha. Qom: Dar al-ketab. [In Arabic]
- Ardebili, M.A (2006). General criminal law. Tehran: Mizan. [In Persian]
- Bahrani, Y. (1984). Al-hadaegh al-nazerah. Qom: Islamic publications. [In Arabic]
- Goldouzian, I. (2006). Requirements of general criminal law. Tehran: Mizan. [In Persian]
- Hosseini, M. (n.d.). Eisal al-taleb ela al-makasib. Tehran: Alamy Publications. [In Arabic]
- Hosseini, S.M. A. (1996). Al-Anawin al-Fiqhiyyah. Qom: Islamic Publications Office of the Qom Seminary Society of Teachers. [In Arabic]
- Hurr Amili, M. (1989). Tafsil vasail Al- Shia Ela Tahsil Masail Al-Sharia. Qom: Al-Al-Bayt Institute, first edition. [In Arabic]
- Ibn Manzur, M. (1993). Lisan al-Arab. Beirut: Dar al-Fekr. [In Arabic]
- Jafari, M.J. (2001). Legal terminology. Tehran: Ganje danesh. [In Persian]
- Kamal al-Din, M. (1991). Criminal liability. Beirut: University Institution for Studies, Publishing and Distribution. [In Arabic]
- Khomeini, S.R. (2000). Tahrir al-Wasila. Tehran: Institute for Compilation and publication of Imam Khomeini's works. [In Arabic]
- Khomeini, S.R. (1994). Al-Makasib Al-Muharrama. Tehran: The Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. [In Arabic]
- Khoei, A. (n.d.). Misbah al-Fiqahah. [In Arabic]
- Koleini, M. (2008). Kafi. Tehran: Dar al-Kotob al-Islamiyah. [In Arabic]
- Fazil Lankarani, M. (2001). Tafsil al-Sharia fi Sharh Tahrir al-Wasila. Qom: The jurisprudential center of the pure Imams. [In Arabic]
- Makarem Shirazi, N. (2011). Anwar al-Faqaha. Qom: Publications of Imam Ali School. [In Arabic]
- Makarem Shirazi, N. (2012). Encyclopedia of Comparative Jurisprudence. Qom: Publications of Imam Ali School. [In Persian]
- Marashi Shushtari, M.H. (2006). New perspectives in law. Tehran: Mizan. [In Persian]
- Mirsaeidi, M. (2004). Criminal liability: Territory and pillars. Tehran: Mizan. [In Persian]
- Mohagheg Damad, M. (1985). The rules of jurisprudence. Tehran: Islamic Sciences Publishing Center. [In Persian]
- Moradi, H. (1994). Participation and aiding in the crime. Tehran: Mizan. [In Persian]
- Morteza Zubaydi, M. (1995). Taj Al-Arous men Javahir Al-Qamous. Beirut. Dar al-Fikr.[In Arabic]
- Muoghaddas Ardabili, A. (1983). Majmae ol-fayidah w al burhan fi sharh irshad al'adhhan. Qom: Islamic Publications Office. [In Arabic]
- Muoghaddas Ardabili, A. (n.d.). Zobdat al-bayan fi Ahkam al-quran.Tehran: Al-maktabat al-jafariah. [In Arabic]
- Moosavi Bojnourdi, S. M. (2003). Partnership in Crime. Matin Research Journal5(18), 3-16. doi: 20.1001.1.24236462.1382.5.18.1.3.
- Moosavi Bojnourdi, S. M. & Firozabadi, N. (2008). Penal Responsibility of the Minors with Emphasis on Imam Khomeini's Viewpoints. Matin Research Journal10(40), 49-62. doi: 20.1001.1.24236462.1387.10.40.3.4.
- Najafi, H. (2001). Anvar al-Fiqaha. Najaf: Kashif Al-Ghata Institute. [In Arabic]
- Najafi, M. (2002). Ahkam al-Matajer al-moharrama. Najaf: Kashif Al-Ghata Institute. [In Arabic]
- Naraghi, A. (1996). Avaed al-Ayyam. Qom: Islamic Publications Office. [In Arabic]
- Nourbaha, R. (2006). Ground of General criminal law. Tehran: Ganje Danesh. [In Persian]
- Nuri, H. (1987). Mustadrak al-Wasa'il wa Mustanbat al-Masa'il. Qom: Al al-Bayt Institute. [In Arabic]
- Qiyasi, J؛ Sarikhani, A. & Khosrowshahi, R. (2015). Comparative study of general criminal law (Islam and Positive law). Qom: Research Center and University. [In Persian]- Qureshi, A.A. (1991). Quran dictionary. Tehran: Dar al-Kotob al-Islamiyah. [In Persian]
- Saadi, A. (1987). The jurisprudential dictionary of language and terminology. Dameshgh: Dar al-Fikr. [In Arabic]
-Sabzevari, A. (1992). Mohazzab al-Ahkam. Qom: Al-Manar. [In Arabic]
- Sabzevari, M. B.(2002). Kifayat al'ahkam. Qom: Islamic Publications Office. [In Arabic]
-Shaykh Saduq, M. (1988). Man la yahduruh al-Faqih. Tehran: Sadouq Publishing. [In Arabic]
- Sobhani, J. (2003). Al-Mavahib. Qom: Imam Sadiq Institute. [In Arabic]
- Tabatabaei, A. (n.d.). Reyaz al-Masael fi Tahqiq al-Ahkam be al-Dalail. Qom: Al-Bayt. [In Arabic]
- Taheri, H. (1997). Civil Rights. Qom: Islamic Publications Office. [In Persian]
- Tousi, M. (1967). Al-Mabsut fi fiqh al-Imamiyah. Tehran: Al-Maktab al-Mortazawieh.[In Arabic]
- Zeraat, A. (2008). Description of the Islamic Penal Code. Tehran: Qoqnous. [In Persian]