پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

صورت بندی «اصل سازگاری با فطرت» در اندیشه اخلاقی امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه عرفان اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
نظریه اخلاقی امام خمینی اندیشه‌ای فطرت‌محورانه است که بر اساس آن اخلاقیات یعنی بینش‌ها و گرایش های اخلاقی از احکام و لوازم فطرت عشق به خیر و کمال و تنفر از شر و نقصان هستند و به حکم فطری بودن از بداهت، اختلاف‌ناپذیری و تغییرناپذیری برخوردارند؛ از این رو، در نظریه فطری اخلاق همه اصول کلی و احکام جزئی اخلاقی با ابتنا بر فطرت تبیین و توجیه می‌شود. بدین‌ترتیب، اصل بنیادین و غایی در این نظریه اصل سازگاری با فطرت است که شرط لازم وصف اخلاقی بودن احکام اخلاقی است. اما کاربرد این اصل مستلزم ارائه صورت‌بندی واضحی از آن با قیود مفهومی و لوازم آن است تا بتوان آن را به‌عنوان معیار عام اخلاقی مبنای استنتاج احکام اخلاقی قرار داد. از این رو تلاش شده است تا با روش تحلیل مفهومی از این اصل صورت‌بندی‌ای با قیود مفهومی آن به‌دست داده شود. بر اساس این تحلیل نشان داده شد که چگونه عمل به وظیفه‌ای که باور داریم عملی اخلاقی است از لوازم سازگاری با فطرت است و همچنین این اصل به‌عنوان یک قانون کلی اخلاقی از ما می‌خواهد که به آنچه باور داریم وظیفه اخلاقی همگانی است التزام بورزیم.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- امام خمینى، سید روح‏‌الله (الف 1382). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
- امام خمینى، سید روح‌‏الله (ب 1382). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
- امام خمینى، سید روح‌‏الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
- بهشتی، محمد (1395). جایگاه فطرت در اندیشه تربیتی امام خمینی. تربیت اسلامی، 11 (22). 7-23.
https://islamicedu.rihu.ac.ir/article_1049.html
- بیلیس، چارلز ای (1392). وجدان. دانشنامۀ فلسفۀ اخلاق، ویراسته پل ادواردز و دونالد ام بورچرت، ترجمه انشاء الله رحمتی، تهران: نشر سوفیا.
- دبیران، حکیمه (1391). فطرت و اخلاق از منظر امام خمینی(س). پژوهشنامه متین، 14(55)، 45-60.
dor: 20.1001.1.24236462.1391.14.55.3.2
- رجبی، محمود (1382). امام خمینی و رابطه فطرت و اخلاق. مجموعه مقالات کنگرۀ امام خمینی و اندیشه­های اخلاقی-عرفانی: سیره و میراث معنوی (ج 11)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، 85-115.
- زاگال، هکتور و گالیندو، خوزه (1386). داوری اخلاقی: فلسفۀ اخلاق چیست؟ ترجمه احمدعلی حیدری، تهران: نشر حکمت.
- غفوری نژاد، محمد (1390). جایگاه فطرت در آرای امام خمینی. پژوهشنامه عرفان، 2(4)، 80-106.
http://erfanmag.ir/article-1-36-fa.html.
- طباطبایی، فاطمه (1387). مبحث فطرت از دیدگاه امام خمینی. پژوهشنامه متین، 1(2)،153-172.
dor: 20.1001.1.24236462.1378.2.2.8.3
-گریفیتس، ای. فیلیپس (1392). توجیه اصول اخلاقی غایی. دانشنامۀ فلسفۀ اخلاق. ویراسته پل ادواردز و دونالد ام بورچرت، ترجمه انشاء الله رحمتی. تهران: نشر سوفیا.
-گنسلر، هری جی (1385). درآمدی جدید به فلسفۀ اخلاق. ترجمه حمیده بحرینی، تهران: آسمان خیال.
-گنسلر، هری جی (1391). اخلاق صوری. ترجمه مهدی اخوان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- ملکی، منصوره (1386). فطرت از منظر امام خمینی(س). پژوهشنامه متین،9 (37)،145-163.
-هوکر، براد (1392). قواعد و اصول اخلاقی. دانشنامۀ فلسفۀ اخلاق، ویراسته پل ادواردز و دونالد ام بورچرت، ترجمه انشاء الله رحمتی. تهران: نشر سوفیا.
-هولمز، رابرت ال (1385). مبانی فلسفۀ اخلاق. ترجمه مسعود علیا، تهران: انتشارات ققنوس.