پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

بررسی رویکرد امام خمینی دربارۀ گسترۀ حبس محکوم‌علیه تا زمان بلوغ ولی دم صغیر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زهرا رعیت رکن آبادی 1
عبدالعلی توجهی 2
زهرا وطنی 3
1 دانشجوی دکتری رشته فقه و مبانی حقوق و اندیشه امام خمینی‌، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه حقوق جزا، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
3 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق و اندیشه امام خمینی،‌ پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/matin.2023.388504.2143
چکیده
یکی از شاخه‌های بحث استیفای قصاص، صغیر بودن ولی‌دم است و فقیهان دربارهٔ امکان یا عدم امکان استیفای قصاص ولی صغیر اختلاف‌نظر دارند. امام خمینی در زمرهٔ گروه اخیر قرار دارد و معتقد است که در صورت صغیر بودن ولی‌دم تا زمان بلوغ وی صبر باید کرد تا خود ولی‌دم تصمیم مقتضی را اتخاذ کند. در این زمینه، پرسش مهمی مطرح می‌شود: آیا محکوم‌علیه تا زمان بلوغ، زندانی می‌شود؟ پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای، دیدگاه‌های فقهی و به‌طور خاص نظر امام خمینی دربارهٔ این پرسش را بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ایشان به لزوم صبر تا زمان بلوغ ولی‌دم صغیر قائل‌اند؛ بااین‌حال، حبس محکوم‌علیه را نفی کرده‌اند و در صورت ضرورت، تنها در مواردی که مدت‌زمان بلوغ کوتاه باشد و خوف فرار محکوم‌علیه وجود داشته باشد، حبس جایز است.
کلیدواژه‌ها
امام خمینی
بلوغ
حبس
قصاص
حقوق متهم
ولی دم صغیر

موضوعات

- اعرجی، عبدالمطلب (1416 ق). کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ـ امام خمینی، سید روح‌الله (1421 ق). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
- امام خمینى، سید روح‏الله (1392). استفتائات امام خمینى (موسوعة الإمام الخمینی 32 الى 41). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
-تبریزى، جواد بن على (1426 ق). تنقیح مبانی الأحکام ـ کتاب القصاص. قم: دار الصدیقة الشهیدة سلام‌الله‌علیها.
- توجهی، عبدالعلی (1380). صغیر بودن اولیای دم و استیفای قصاص. ماهنامه دادرسی، 5(28)، 58-63.
https://noo.rs/UzTc2
- حر عاملى، محمد بن حسن (1409 ق). تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام.
-حسینی عاملى، محمدجواد (بی‌تا). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-حسینى روحانى، سید صادق (1412 ق). فقه الصادق(ع). قم: دار الکتاب ـ مدرسه امام صادق(ع).
-خامنه‌ای، سید علی (1397). استفتائات. قم: دفتر نشر معارف اسلامی.
-خویى، سید ابو‌القاسم (1422 ق). مبانی تکملة المنهاج. قم: مؤسسه احیاء آثار الإمام الخوئی.
- زهدری حلى، نجم‌الدین جعفر (1428 ق). إیضاح ترددات الشرائع. قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى.
-سبزوارى، سید عبدالأعلى (1413 ق). مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: مؤسسه المنار.
- شاکری گلپایگانی، طوبی و محمدتقی‌زاده، مهدیه (1394). اصل مصلحت در نظام قانون‌گذاری اسلامی و تطبیق آن در حقوق خانواده با رویکردی به اندیشه‌های امام خمینی. پژوهشنامه متین، 17(69)، 117-127.
 https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1394.17.69.7.5
- شورای نگهبان (1397). مبانی نظرات شورای نگهبان در خصوص قانون مجازات اسلامی مصوب 1392. تحقیق و تنقیح محمدهادی توکّل پور، مصطفی مسعودیان و کاظم کوهی اصفهانی، تهران: انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان.
- شهید اول، محمد بن مکى (1410 ق). اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة. بیروت: دار التراث ـ الدار الإسلامیة.
- شهید اول، محمد بن مکى (1414 ق). غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
 -شهید ثانى، زین‌الدین بن على (1410 ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّى ـ کلانتر). قم: کتابفروشى داورى.
- شهید ثانى، زین‌الدین بن على (1413 ق). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
- شهید ثانى، زین‌الدین بن على (1414 ق). حاشیة الإرشاد. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
- شیخ طوسى، محمد بن حسن (1387 ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
-شیخ طوسى، محمد بن حسن (1390 ق). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
-شیخ طوسى، محمد بن حسن (الف 1407 ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
 -شیخ طوسى، محمد بن حسن (ب 1407 ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
- صیمرى، مفلح بن حسن (1420 ق). غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار الهادی.
- طباطبایى کربلایی، على بن محمدعلی (1418 ق). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدّلائل. قم: مؤسسه آل البیت.
- عبدالرحمان، محمود (بی­تا). معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیه. بی­جا، بی­نا.
- علامه حلى، حسن بن یوسف (1413 ق). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
-علامه حلى، حسن بن یوسف (1414 ق). تذکرة الفقهاء (ط ـ الحدیثة). قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
- علامه حلى، حسن بن یوسف (1420 ق). تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة (ط ـ الحدیثة). قم: مؤسسه امام صادق(ع).
- فاضل هندى، محمد بن حسن (1416 ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
 - فخر المحققین، محمد بن حسن بن یوسف (1387 ق). إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
- قربان‌نیا، ناصر (1378). تأملی بر «حبس به سبب تأخیر در استیفاء قصاص». نامه مفید، 18، 21-54. https://noo.rs/n5z1F
- فاضل لنکرانى، محمد (1421 ق). تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة ـ القصاص. قم: مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم‌السلام.
- مجلسى اول، محمد‌تقى (1406 ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. قم: مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور.
-مجلسى دوم، محمدباقر بن‌ محمد‌تقى (1406 ق). ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار. قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى.
- محقق حلى، جعفر بن حسن (1408 ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
- محقق کرکى، على (1414 ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.
- مدنی کاشانى، رضا (1410 ق). کتاب القصاص للفقهاء و الخواص. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
- مرعشی نجفی، سید شهاب‌الدین (بی­تا). القصاص علی ضوء القرآن و السنة. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله‌العظمی مرعشی نجفی.
- مروج، حسین (1379). اصطلاحات فقهی. قم: بخشایش.
- مصطفوى، حسن (1402 ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز الکتاب للترجمة و النشر.
- معلوف، لوئیس (2000). المنجد فی اللغة العربیه. بیروت: دارالمشرق.
- مقدس اردبیلى، احمد بن محمد (1403 ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- نجفی، محمدحسن (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.