پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

تعلیق در انشاء و تعلیق در منشابا رویکردی بر دیدگاه امام خمینی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید محمد اسدی نژاد 1
مرتضی برزگر گلستان 2
1 عضوهیئت علمی گروه حقوق دانشکده علوم انسانی دانشگاه گیلان
2 دانشجوی دکتری دانشگاه گیلان
10.22034/matin.2025.433781.2235
چکیده
تعلیق در عقد، ازجمله مسائل پرچالش در فقه امامیه و حقوق مدنی است که با وجود تفکیک مفهومی میان «تعلیق در انشا» و «تعلیق در منشأ»، معیارهای دقیق صحت و بطلان آن همچنان نیازمند واکاوی بنیادین است. پژوهش پیش‌رو با اتخاذ روش تحلیلی‑انتقادی و با تکیه‌بر منابع کتابخانه‌ای، شامل مهم‌ترین متون فقهی و اصولی به‌ویژه کتاب البیع امام خمینی و آرای شیخ انصاری، درصدد تبیین مبانی نظری این دو سنخ تعلیق و احراز موضع مختار بر پایۀ دیدگاه امام خمینی است.
یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که امام خمینی در تقابل با نظر شیخ انصاری که تعلیق در منشأ را صحیح و تعلیق در انشا را محال می‌داند، رویکردی متفاوت اتخاذ نموده است. از منظر ایشان، تعلیق در منشأ مستلزم تملیک فعلیِ منجّز همراه با ملکیت معلّق در لحظۀ واحد است که به دلیل اجتماع دو مالکیت متناقض در یک آن، عقلاً محال بوده و انشای کاملِ فاقد اثر در فرض عدم تحقق شرط، نوعی تناقض در ماهیت انشا محسوب می‌شود. در مقابل، امام خمینی تعلیق در انشا را به‌مثابۀ «توافق مقدماتی» در عالم اعتبار، امکان‌پذیر می‌داند؛ به‌گونه‌ای که طرفین می‌توانند بر ایجاد رابطۀ حقوقی در آینده، بدون انجام انشای نهایی، توافق نمایند و این نوع تعلیق با ماهیت اعتباری عقود سازگار است و قابلیت پذیرش به‌عنوان نهادی حقوقی در نظام قراردادی را دارد.
دیدگاه مختار در این پژوهش، صحت تعلیق در انشا و بطلان تعلیق در منشأ است که امام خمینی با رویکردی اصولی‑عقلی و مبتنی بر قاعدۀ استحالۀ اجتماع نقیضین تبیین نموده است. این نگرش می‌تواند گشایندۀ بسیاری از چالش‌های حقوقی در حوزۀ قراردادهای معلق باشد و زمینۀ بازنگری در مواد مرتبط با عقود در قانون مدنی را فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها
تعلیق در انشا
تعلیق در منشأ
عقد معلق
امام خمینی
شیخ انصاری
فقه امامیه
حقوق قراردادها
موضوعات
پژوهشنامه متین

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 اردیبهشت 1404