پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

بازتحلیل جایگاه فقه‌ موضوع در روش فقهی امام خمینی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان، مشهد، ایران.
2 استاد درس خارج حوزه علمیه قم، قم، ایران.
چکیده
فقه موضوع با تمرکز بر تحلیل دقیق موضوعات، نقشی محوری در فرایند اجتهاد ایفا می‌کند. اگرچه در نگاه اول ممکن است تأثیر آن در استنباط کمرنگ به نظر برسد، اما در واقع استنباط بدون در نظر گرفتن فقه موضوع بی‌حاصل و فاقد کارآمدی است. توجه به این حوزه مزایایی چون تسهیل اجتهاد، ارتقای کیفیت استنباط و کاهش خطا را به همراه دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف تبیین فقه موضوع و سازوکارهای آن در روش فقهی امام خمینی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد تحقق استنباط مطلوب در گرو فقه موضوع است و این امر مستلزم چهار سازوکار کلیدی است: منظرها (شامل انگاره، اندیشه و نظریه)، اطلاعات، تکنیک‌ها و سازمان‌دهی.
کلیدواژه‌ها

-ابن براج، عبدالعزیز (1406 ق). المهذّب. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
-ابن زهره، حمزه بن علی (1417 ق). غنیة النزوع إلى علمی الأصول والفروع. قم: مؤسسة الامام الصادق علیه‌السلام.
- اسکندریان، حسن و سربازیان، مجید (1402). توجیه‌پذیری خاتمه حیات رویان خارج از رحم در پرتو تزاحم با واکاوی نظر امام خمینی. پژوهشنامه متین، 25 (100)، 1-30.https://doi.org/10.22034/matin.2022.350446.2075
-اسماعیلی، محسن و قدرتی، محمد (1403). خَلَل در وقوفین با رویکردی بر آرای امام خمینی و تطبیق بر مذاهب اهل سنت. پژوهشنامه متین، 26 (103)، 1-28.https://doi.org/10.22034/matin.2022.282676.1876
-امام‌خمینی، سید روح الله (1420 ق). الخلل فی الصلاة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌ خمینی.
-امام‌خمینی، سید روح الله (الف 1381). المکاسب المحرمه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام ‌خمینی.
-امام‌خمینی، سید روح الله (ب 1381). رساله توضیح المسائل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-امام‌خمینی، سید روح الله (1385). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام‌خمینی، سید روح الله (1392). استفتائات امام خمینی (موسوعة الإمام الخمینی 32 الى 41). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-امام‌خمینی، سید روح الله (الف 1421 ق). کتاب البیع. قم: مؤسسه تنظیم و نشر امام خمینی.
- امام‌خمینی، سید روح الله (ب 1421 ق). تحریرالوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام‌خمینی، سید روح الله (ج 1421 ق). کتاب الطهاره. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام‌خمینی، سید روح الله (1426 ق). الاجتهاد و التقلید. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- ایزدی، حسین (1398). در آمدی بر مکتب فقهی قم و نجف. قم: اشراق حکمت.
- بروجردی، سید حسین (1375). البدر الزاهر فی صلاة الجمعة و المسافر. قم: دفتر آیت‌الله منتظری.
 - بروجردی، سید حسین (1416 ق). تقریر بحث السید البروجردی. به قلم علی پناه اشتهاردی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- بهبهانی، محمدباقر (1419 ق). الرسائل الفقهیه. قم: مؤسسه علامه وحید بهبهانی.
- بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم (1364). رساله نوین. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- بیات، حجت‌الله (1398). بازخوانی ویژگی‌ها و فرایند شناخت موضوعات احکام. فقه، 26(97)، 145- 172. 10.22081/jf.2019.67286/ https://doi.org
- حر عاملى، محمد بن حسن (1409 ق). تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام.
- حسینی شیرازی، سید صادق (1426 ق). بیان الفقه فی شرح العروة الوثقی. قم: دارالانصار.
- حفناوی، محمد ابراهیم (1388). گنجینۀ اصطلاحات فقهی و اصولی. تربت جام: نشر خواجه عبدالله انصاری.
- حکیم، سید محسن (1372). منهاج الصالحین. نجف: مطبعة العلمیه.
- خادمیان، محمدرضا (بی‌تا). جایگاه موضوع شناسی در اجتهاد. قم: بوستان کتاب.
- خسروپناه، عبدالحسین (1394). روش‌شناسی علوم اجتماعی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
- خویی، سید ابوالقاسم (1418 ق). موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخویی.
- شیخ طوسی، محمدبن حسن (1378). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
- شیخ مفید، محمدبن نعمان (1410 ق). المقنعه. قم: مؤسسه النشرالاسلامی.
- صدر، سید محمدباقر (1381). سنت‌های اجتماعی و فلسفه تاریخ در مکتب قرآن. ترجمه سیدجمال الدین موسوی، تهران: نشر تفاهم.
- عراقی، ضیاء‌الدین (1379). حاشیة المکاسب. محرر ابوالفضل نجم‌آبادی، قم: الغفور.
- علامه حلی، حسن (1413 ق). قواعدالاحکام فی معرفه الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- علیدوست، ابوالقاسم (1403). روش شناسی اجتهاد. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- فاضل مقداد، مقداد بن عبداللّٰه (1403 ق). نضدالقواعد الفقهیة علی مذهب الامامیة. با تحقیق و تصحیح سید عبد اللطیف حسینى کوه‌کمرى، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی.
- فیومی، احمد (بی‌تا). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیرللرافعی. قم: دارالرضی.
- قراملکی، احد (1387). روش‌شناسی مطالعات دینی. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
- گروهی از نویسندگان (1374). ملاکات احکام و احکام حکومتی. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- مبلغی، احمد (1398). درس خارج و گام‌های اجتهاد. قم: نشر اشراق حکمت.
- مبلغی، احمد و خسروی، احمدرضا (1401). سنخ‌شناسی نقدهای امام خمینی(ره) به محقق نائینی(ره) اصول فقه حوزه،6 (8)، 7-26. https://www.josolfegh.ir/article_170338.html
- محقق حلی، جعفر بن حسن (1368). المختصرالنافع. قم: انتشارات لقمان.
- مطهری، مرتضی (1418 ق). ده گفتار. تهران: صدرا.
- میردامادی، سید مجتبی و نوروزی، علیرضا (1400). تحلیل تطبیقی چیستی و کارکرد انگاره در شئون مختلف حیات انسانی از منظر متون دینی و میراث فلاسفه مسلمان. پژوهش‌های عقلی نوین، 6 (11)، 107- 131.
- نائینی، محمدحسین (1424 ق). فوائدالاصول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- واسطی، عبدالحمید (1401). الگوریتم اجتهاد. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- واعظی، سید محمدرضا (1399). روش‌شناسی کاربردی اجتهاد. قم: انتشارات انصاریان.