پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

معیارهای سنجش «دریافت­‌های عارفانه» در منظومه عرفانی امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.
2 دکتری عرفان اسلامی و اندیشه‌ امام خمینی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران .
چکیده
سنجش درستی و نادرستی گزاره­‌های مطرح‌شده در هر علم و ارائه ملاک­‌ها و معیارهایی برای سنجه، از دغدغه‌­های مهم دانشمندان علوم مختلف است. در علم عرفان، این دغدغه در همۀ گزاره‌های عرفانی، به‌­ویژه در گزاره‌­های شهودی وجود داشته است، عرفان نیز همانند سایر علوم، برای فهم صدق و خطای گزاره­‌ها و دریافت­‌های مبتنی بر شهود که مهم‌ترین منبع شناخت حقایق عالم بعد از وحی است، به میزان و قانون نیاز دارد تا عارف با این موازین و معیارها، یقینی بودن مکاشفات، مشهودات و معاینات خود را تشخیص دهد. از آنجا که هر انسان غیر معصوم، در معرض خطای در معرفت قرار دارد، عرفا برای حقانیت گزاره‌­های عرفانی و واقعیت تجارب آن و تفکیک القای شیطانی از رحمانی، معیارها و ملاک­‌هایی همچون مطابقت با قرآن و حدیث را ارائه کرده‌­اند. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و ابزار کتابخانه­‌ای، معیارهای صدق و کذب دریافت­‌های عرفانی از منظر امام خمینی استخراج و مورد بررسی قرار خواهد گرفت. ایشان برای تمییز دریافت­‌های انسان­‌های غیر معصوم چهار معیار ذکر کرده­‌اند:1. میزان اکبر (قرآن)؛ 2. میزان صغرا (معصومین (ع))؛ 3. خودِ عارف؛ 4. استاد کامل.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

ـ آشتیانی، سید جلال‌الدین (1370). شرح مقدمه قیصرى بر فصوص الحکم. تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ سوم.
ـ آملی، سید حیدر (1368). جامع الأسرار و منبع الأنوار. تهران: مرکز انتشارات علمى و فرهنگى وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالى‏، چاپ اول.
ـ آملی‏، سید حیدر (1352). المقدمات من کتاب نص النصوص. تهران: قسمت ایران‌شناسی انستیتو ایران و فرانسه پژوهش‌های علمی در ایران‏، چاپ اول.
ـ ابن ترکه، صائن‌الدین على (1360). ‏تمهید القواعد. با تحقق و تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانى‏، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و آموزش عالى‏، چاپ اول.
ـ ابن عربى، محیى الدین (بی‌تا). الفتوحات المکیة. بیروت: دار الصادر، چاپ اول.
ـ اردبیلى، عبد الغنى (1381). تقریرات فلسفه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول.
ـ افتخار، مهدی و زمانی، مهدی علم الهدی، سید علی و اژدر، علیرضا (1390). معیارهای صحت شهودات عرفانی. پژوهشنامه عرفان، 3(5)، 1-30. https://erfanmag.ir/article-1-39-fa.pdf
ـ امام خمینى، سید روح‏الله (1378). آداب الصلاة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ هفتم.
ـ امام خمینى، سید روح‏الله (1380). شرح چهل حدیث (اربعین حدیث). قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ بیست و چهارم.
امام خمینى، سید روح‌الله (1382). شرح حدیث «جنود عقل و جهل». تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ هفتم.
ـ امام خمینى، سید روح‏الله (1383). سر الصلاة (معراج السالکین و صلاة العارفین). قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ نهم.
ـ امام خمینى، سید روح‏الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ پنجم.
ـ امام خمینى، سید روح‏الله (1392). تفسیر سوره حمد. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ سیزدهم.
ـ امام خمینى، سید روح‏الله (1416 ق) شرح دعاء السحر. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول.
ـ امام خمینى، سید روح‏الله (1434 ق‏). تعلیقات على شرح «فصوص الحکم» و «مصباح الأنس». تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول.
ـ ایمانی مقدم، مهدی (1389). ملاک‌های معرفتی شهود عرفانی. پژوهش‌های اعتقادی کلامی (علوم اسلامی)، 5(19)، 7-40. SID. https://sid.ir/paper/167630/fa
_ بقلى شیرازى‏، روزبهان (1381). رساله غلطات السالکین (رسالة القدس). با تحقیق و تصحیح جواد نوربخش‏، تهران: انتشارات یلدا قلم.
ـ جوادی آملی، عبدالله (1372). شناخت‌شناسی در قرآن. قم: مرکز نشر فرهنگی رجاء، چاپ دوم.
ـ جوادی آملی، عبدالله (1384). تفسیر انسان به انسان. قم: مرکز نشر اسراء، چاپ اول.
ـ شریف­فخر، فاطمه (1394). طریق معرفت (دیدگاه عارفانه امام خمینی درباره معرفت صحیح و واقعی). پژوهشنامه متین، 17(66)، 93 – 111.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1394.17.66.5.7
ـ شیروانی، علی (1382). تجربه دینی از دیدگاه امام خمینی. پژوهشنامه متین، 5(18)، 157–111.    https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1382.5.18.7.9
ـ طباطبایی، فاطمه (1387). یک ساغر از هزار (سیری در عرفان امام خمینی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ سوم.
ـ فرغانی، سعید الدین (1428 ق). منتهى المدارک فى شرح تائیة ابن فارض. با تحقیق و تصحیح عاصم ابراهیم الکیالى الحسینى الشاذلى الدرقاوى‏، بیروت‏: دار الکتب العلمیة، چاپ اول.
ـ فنارى‏، شمس‌الدین محمد حمزه (2010). مصباح الأنس بین المعقول و المشهود. با تحقق و تصحیح عاصم ابراهیم الکیالی‏، بیروت: دار الکتب العلمیه‏، چاپ اول.
ـ قشیرى‏، ابوالقاسم عبد الکریم (1374). الرسالة القشیریة. با تحقیق و تصحیح عبد الحلیم محمود و محمود بن شریف‏، قم: انتشارات بیدار، چاپ اول.
ـ قونوی، صدرالدین (1381). إعجاز البیان فى تفسیر أم القرآن. با تحقیق سید جلال‌الدین آشتیانى‏، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
ـ قونوی، صدرالدین (1971). النفحات الالهیه. با تحقیق احمد فرید المزیدی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
ـ قیصری، داود (1375). شرح فصوص الحکم (القیصرى). با تحقیق سید جلال‌الدین آشتیانى، تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى‏، چاپ اول.
ـ کاشانى‏، عبدالرزاق (1385). شرح منازل السائرین. با تحقیق و تصحیح محسن بیدار فر، قم: انتشارات بیدار، چاپ سوم.
ـ کاشانى‏، عبدالرزاق (الف 1426 ق). اصطلاحات الصوفیة. عاصم ابراهیم الکیالى الحسینى الشاذلى الدرقاوى‏، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول.
ـ کاشانى‏، عبدالرزاق (ب 1426 ق). لطائف الأعلام فى إشارات أهل الإلهام. با تحقیق و تصحیح احمد عبدالرحیم السایح، توفیق على وهبة و عامر النجار، قاهره‏: مکتبة الثقافة الدینیة، چاپ اول.
ـ کلاباذى‏، ابوبکر محمد بن ابراهیم (1933‏). التعرف لمذهب التصوف. مصر: مطبعة السعادة، چاپ اول.
ـ موحدیان عطار، علی (1388). مفهوم عرفان. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
ـ نجم رازى‏، عبدالله بن محمد (1312). مرصادالعباد من المبدأ الی المعاد. تهران: چاپخانه مجلس.