پژوهشنامه متین

پژوهشنامه متین

رابطه مؤلفه­‌های گفتمان انقلاب اسلامی و مردم‌سالاری دینی با توسعه سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی سیاسی، گروه جامعه‌شناسی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران.
2 استادیار گروه جامعه‌شناسی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران.
3 دانشیار گروه جامعه شناسی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران.
چکیده
انقلاب‌ها به دلیل ماهیت تأسیسی خود، در پی استقرار نظم سیاسی جدیدی هستند. انقلاب اسلامی ایران نیز با ارائه گفتمانی نوین، کوشید الگویی بدیل برای توسعه سیاسی مبتنی بر مردم‌سالاری دینی ارائه دهد. پرسش اصلی این تحقیق آن است که مؤلفه‌های محوری گفتمان انقلاب اسلامی چگونه می‌توانند در شکل‌دهی و تقویت توسعه سیاسی مؤثر باشند؟ اهمیت این بررسی ازآنجا ناشی می‌شود که مردم‌سالاری دینی به‌عنوان یک الگوی نوپدید، نیازمند تقویت پشتوانه نظری و تحلیلی برای نشان دادن کارآمدی خود در مقایسه با مدل‌های رایج غربی است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه‌بر منابع اسنادی و متون علمی انجام‌شده است.
برجسته‌ترین مؤلفه‌های گفتمان انقلاب اسلامی عبارتند از: توحید و حاکمیت الهی، آزادی‌خواهی، عدالت‌طلبی، مبارزه با استکبار و استبداد و احیای ارزش‌های دینی. این مؤلفه‌ها در عین تمایز از لیبرالیسم غربی، با مردم‌سالاری دینی پیوندی روشن دارند و در قالب تشیع علوی، اصل ولایت‌فقیه و قوانین اسلامی تجلی‌یافته‌اند. بر اساس یافته‌های این تحقیق، بین گفتمان انقلاب اسلامی و مردم‌سالاری دینی از یک‌سو و توسعه سیاسی به مفهوم مدرن آن از سوی دیگر، نسبت و پیوند عمیقی وجود دارد. توجه عملی به این رابطه می‌تواند ظرفیت‌های لازم را برای هدایت توسعه سیاسی فراهم کند، تعهد نهادهای حکومتی به پاسخگویی و مسئولیت‌پذیری را افزایش دهد و الگویی پایدار برای تعالی جهان اسلام ارائه نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-آقایی، سعید (بهمن 1387). گفتمان هویت و انقلاب اسلامی ایران (معرفی و نقد). کتاب ماه علوم اجتماعی دوره جدید، 1(11)، 63.  http://noo.rs/w27dZ
- ابوطالبی، مهدی (17/6/1392). یادداشتی دربارۀ مؤلفه‌های دینی مردم‌سالاری؛ چهار شاخص برای مردم‌سالاری دینی. قابل https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=23847: دسترس در
- اخوان کاظمی، مسعود و دهقانی، رضا (1394). تحلیل فرایند استعلای گفتمان اسلام‌گرا در انقلاب 57. مطالعات اجتماعی ایران، 9(3)، 4-26. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20083653.1394.9.3.1.8
- افسرده، عطاالله، جلال­پور، شیوا، عامری گلستانی، حامد و محقق نیا، حامد (1398). گفتمان انقلاب اسلامی و ترسیم الگوی بدیل برای دولت. سپهر سیاست، 6(20)، 47-68.https://doi.org/10.22034/sej.2019.667452
- امام خمینی، سید روح‌الله (1380). شرح چهل حدیث. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1373). ولایت‌فقیه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام علی (1378). نهج البلاغه. گردآوری سید رضی، ترجمه سید جعفر شهیدی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- بشیریه، حسین (1383). ایدئولوژی سیاسی و هویت اجتماعی در ایران. تهران: انتشارات دانشگاه.
- پای، لوسین (1380). بحران­ها و توالی­ها در توسعه سیاسی. ترجمه غلامرضا خواجه سروری، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
- جلایی پور، حمیدرضا و محمدی، جمال (1396). نظریه­های متأخر جامعه­شناسی. تهران: نشر نی.
- جهان بزرگی، احمد (1388). تحلیل گفتمانی نظریه انقلاب اسلامی(میزگرد). زمانه، 8(84-85). https://ensani.ir/fa/article/10633
- خبر گزاری فارس(3 تیر 1393). مردمسالاری درگفتمان فکری مقام معظم رهبری. https://farsnews.ir/FarsNews
- دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای (6/2/1376). بیانات در دیدار کارگزاران نظام،
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2834
- ریتزر، جورج (1397). نظریه جامعه‌شناسی. ترجمه هوشنگ نائینی، تهران: نشر نی، چاپ پنجم.
- زرگر، علیرضا (1397). واکاوی تأثیر گفتمان سیاست اسلامی امام خمینی(س) بر روشنگری امت اسلامی. پژوهشنامه متین،20 (78)، 33-52. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1397.20.78.3.0
- سریع­القلم، محمود (1381). عقلانیت و آینده توسعه­یافتگی ایران. تهران: مرکز پژوهش­های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه.

- شادمانی، فاضل، قربانی شیخ‌نشین، ارسلان، خرمشاد، محمدباقر و صفاوردی، سوسن (1400). جایگاه مردم‌سالاری دینی در مؤلفه‌های قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 11(38)، 161-186. https://doi.org/10.22084/rjir.2021.23952.3303

- طباطبایی، محمدحسین (1375). ترجمه تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- عنایت، حمید (1372). اندیشه سیاسی در اسلام معاصر. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، تهران: نشر خوارزمی.
- عبداللهیان، حمید و اجاق، سیده زهرا (1385). نقش جریان­های هویت­ساز روشنفکری در توسعه حوزه عمومی ایرانی؛ تیپولوژی روشنفکران. مطالعات ملی. 7(28)، 3-26. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735059.1385.7.28.1.6
 - فاضلی، نعمت­الله (1401). ابعاد توسعه سیاسی فرهنگ در ایران. ترجمه وحید شوکتی، تهران: انتشارات سبزان.
- فوکو، میشل (1379). ایران روح یک جهان بی‌روح. ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهان‌دیده، تهران: نشر نی.
- فیاضی، سید علی (1381). مردم‌سالاری دینی، گفتمان رهبر انقلاب اسلامی. کتاب نقد، 4(20-21)، 40-49. SID. https://sid.ir/paper/447637/fa
- کتابی، امیرعلی، سبزی، داود و شیخ محمدی، علیرضا (1397). چگونگی تحقق گفتمان مردم­سالاری دینی در جمهوری اسلامی و تأثیر آن بر توسعه سیاسی. پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 7(2)، 97-119. https://www.roir.ir/article_81276.html
- مانهایم، کارل (1380). ایدئولوژی و اتوپیا – مقدمه­ای بر جامعه­شناسی شناخت. ترجمه فریبرز مجیدی، تهران: انتشارات سمت.
- مجتهد شبستری، محمد (1384). نقدی بر قرائت رسمی از دین، بحران‌ها و چالش‌ها. تهران: انتشارات طرح، چاپ سوم.

-مجیدی، محمدرضا و اقبال، حدیث (1393). الگوی نظام‌سازی ایران پس از انقلاب اسلامی؛ ارزیابی مردم‌سالاری دینی ایران. پژوهش‌های انقلاب اسلامی.3(1)، 139-164. https://www.roir.ir/article_63306.html

- مرادیان مراد حاصلی، بهزاد، آذین، احمد و جعفری نژاد، مسعود (1399). نظریه مردم­سالاری دینی در اندیشه امام خامنه­ای. پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، 10(3)، 197-223. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23222980.1399.10.3.1.6
- مطهری، مرتضی (1375). مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا.
- معمار، رحمت‌الله (1385). بررسی تطبیقی نظریه‌های لیبرال دموکراسی و مردم‌سالاری دینی از منظر امام خمینی. پژوهشنامه متین،10 (38)، 97-122. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1387.10.38.5.2
- هزاوه­ای، سید مرتضی (1391). انقلاب اسلامی، بیداری و آینده اسلام سیاسی در منطقه. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 2(4)، 143- 113. https://rjir.basu.ac.ir/article_286.html
- یوسفی، بتول (1400). بررسی خوانش‌های مختلف از نظریه مردم‌سالاری دینی و تبیین گفتمان مختار با تأکید بر اندیشه رهبران انقلاب اسلامی. تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی، 3(6)، 71-95. 20.1001.1.27172945.1400.3.6.3.2 / https://dor.isc.ac/dor