دانشیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران.
10.22034/matin.2026.549550.2391
چکیده
کیفر محاربه به عنوان یکی از حدود شرعی، در ماده ۲۸۲ ق.م.ا به چهار شکل(اعدام، صلب، قطع مخالف و نفی‌بلد» پیش‌بینی شده و مطابق ماده۲۸۳، انتخاب هر یک به اختیار قاضی گذاشته شده است. مقاله حاضر با هدف تبیین و ارزیابی مبانی فقهی ماده مزبور، به تحلیل تطبیقی دو نظریه موجود در فقه امامیه «تخییر مطلق قاضی» و «ترتیب مبتنی بر تناسب» می‌پردازد. با وجود تصریح ق.م.ا مصوب ۱۳۹۲ به اختیار گسترده قاضی در انتخاب یکی از کیفرهای اربعه، جستار حاضر با روشی تحلیلی-استنباطی و با اتکا به منابع فقه امامیه، چالش‌های ناشی از تفسیر موسع از آیه ۳۳ سوره مائده را مورد نقد قرار داده و با مبنا قرار دادن دیدگاه امام خمینی(ره) در تحریرالوسیله، نظریه جایگزین(ترتیب) به عنوان پیشنهادی معقول و منطقی ارائه می‌گردد که براساس آن، اعمال هر یک از مجازات‌های مذکور، منوط به تناسب کیفی و کمی با نوع و شدت رفتار مجرمانه محارب است. نگارنده با استدلال به قواعد فقهی کلیدی همچون قاعده عدالت، قاعده لاضرر و قاعده درء الحدود بالشبهات، نشان می‌دهد که نظریه ترتیب نه تنها از حیث صناعت فقهی، از پشتوانه استنباطی مستحکم‌تری برخوردار است، بلکه با معیارهای حقوق کیفری مدرن از جمله اصل تناسب جرم و مجازات نیز همخوانی تام دارد..
محمدیان، علی. (1405). نظریه ترتیب در مجازات محارب: خوانشی نوین از دیدگاه امام خمینی(ره) «راهکاری برای اصلاح ماده 283 قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲». (e255361). پژوهشنامه متین، ()، e255361 https://doi.org/10.22034/matin.2026.549550.2391
MLA
محمدیان، علی. "نظریه ترتیب در مجازات محارب: خوانشی نوین از دیدگاه امام خمینی(ره) «راهکاری برای اصلاح ماده 283 قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲»" .e255361 ، پژوهشنامه متین، ، 1405، e255361. doi: 10.22034/matin.2026.549550.2391
HARVARD
محمدیان، علی. (1405). 'نظریه ترتیب در مجازات محارب: خوانشی نوین از دیدگاه امام خمینی(ره) «راهکاری برای اصلاح ماده 283 قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲»'، پژوهشنامه متین، (), e255361. doi: 10.22034/matin.2026.549550.2391
CHICAGO
محمدیان، علی، "نظریه ترتیب در مجازات محارب: خوانشی نوین از دیدگاه امام خمینی(ره) «راهکاری برای اصلاح ماده 283 قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲»." پژوهشنامه متین، (1405): e255361, doi: 10.22034/matin.2026.549550.2391
VANCOUVER
محمدیان علی. نظریه ترتیب در مجازات محارب: خوانشی نوین از دیدگاه امام خمینی(ره) «راهکاری برای اصلاح ماده 283 قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲». متین. 1405;():e255361. doi: 10.22034/matin.2026.549550.2391
